تجربه تعامل ایران با غرب، از خروج شرکتهای توتال و رنو تا ناکامی اینستکس و فشارهای FATF، نشان داده است که وعدههای پرزرقوبرق غربیها در عمل چیزی جز ابزارهای سیاسی برای محدودسازی و کنترل ایران نبودهاند.
به گزارش جهان نیوز، کمتر از یک هفته پیش، گروه ویژه اقدام مالی (FATF) در بیانیهای رسمی، تلاش ایران با تصویب کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه جرایم سازمانیافته فراملی (پالرمو)، برای متقاعد کردن این نهاد به منظور خروج از فهرست سیاه را رد کرد و بار دیگر نشان داد که حتی اقدامات و همکاریهای تهران با استانداردهای بینالمللی، تضمینی برای تغییر مواضع غربیها محسوب نمیشود.تجارب سالهای اخیر نشان میدهد که وعدهها و تعهدات کشورهای غربی در حوزههای اقتصادی و صنعتی، بهویژه پس از توافقات بینالمللی، اغلب نه بر پایه اعتماد و همکاری متقابل، بلکه تابعی از منافع یکجانبه و فشارهای سیاسی بوده و در عمل با بدعهدی، بیاعتمادی و رفتارهای غیرسازنده همراه شده است.
برای احترام به تحریمهای آمریکا شما را ترک میکنیم
شرکت فرانسوی توتال تنها چند روز پس از لغو تحریمهای بینالمللی علیه ایران در چارچوب توافق هستهای (برجام)، همکاری خود با ایران را آغاز کرد و با امضای قرارداد توسعه فاز ۱۱ میدان گازی پارس جنوبی، نخستین شرکت خارجی شد که پس از برجام، یک توافق بزرگ در حوزه انرژی را با ایران منعقد کرد.سهم توتال از این قرارداد بهعنوان اپراتور پروژه ۵۰.۱ درصد، شرکت چینی CNPC سی درصد و پتروپارس ۱۹.۹ درصد تعیین شد.
اما با خروج آمریکا از برجام در ماه مه ۲۰۱۸ و بازگشت تحریمها، شرایط بهکلی تغییر کرد. توتال اعلام نمود که تحت فشار تحریمهای ثانویه آمریکا قادر به ادامه فعالیت در ایران نیست و در صورتی که از دولت آمریکا معافیت دریافت نکند، ناگزیر به ترک پروژه خواهد بود.در نهایت، این شرکت تنها ده روز پیش از پایان مهلت ۶۰ روزه برای اخذ معافیت، رسماً اعلام کرد که از پروژه کنارهگیری میکند. دلیل این تصمیم، ناتوانی در دریافت معافیت از تحریمهای آمریکا عنوان شد.
این در حالی بود که به گفته بیژن زنگنه، وزیر نفت وقت ایران، توتال پیشتر وعده داده بود که تنها در صورت بازگشت تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل ایران را ترک خواهد کرد.
با این وجود، پاتریک پویانه، مدیرعامل وقت توتال، در ۱۹ آوریل همان سال اظهار داشت: «در صورت بازگشت تحریمها، باید به دنبال دریافت معافیت تحریمی باشیم.»این شرکت فرانسوی با وجود داشتن قراردادهای چندمیلیارد دلاری با ایران، در زمان خروج ناگهانی از کشور، هیچگونه جریمهای نیز پرداخت نکرد.
در همان سال خروج توتال از کشور، با استناد به سخنان نخستوزیر اسبق ایتالیا گفته میشد که حضور توتال در ایران بیدلیل نبوده و این شرکت برای خروج اطلاعات محرمانه نفتی ایران ماموریت داشته است.
نخستوزیر سابق ایتالیا گفته بود، سه هفته در آمریکا بودم، بسیار تلاش کردم مجوز بگیرم که شرکتهای نفتی ایتالیا برای کار در میادین نفتی ایران مانند «انی ایتالیا» به ایران بروند، اما آمریکاییها گفتند «به توتال ماموریتی دادیم که 16 سال به خوبی انجام داد.» این نخستین بار هم نبود که توتال چنین رفتاری از خود نشان میداد؛ این شرکت در سال ۱۳۸۷ نیز، پس از عقد قرارداد توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی با وزارت نفت در سال ۱۳۷۹، دقیقا به همان شیوه از ایران خارج شد و اجرای پروژه را به بهانه مخالفت آمریکاییها نیمهکاره رها کرد.
رنو و عهدی که وفا نکرد
نمونه دیگر از بیتعهدی شرکتهای غربی، رنو فرانسه است. این شرکت پس از اجرای برجام، مذاکراتی را برای گسترش همکاری با طرفهای ایرانی آغاز کرد و در ژانویه ۲۰۱۶، ایران را «بازاری بسیار مهم» توصیف نمود.در مهر ۱۳۹۵ قرارداد همکاری میان رنو و سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) امضا و در مرداد ۱۳۹۶ رقم سرمایهگذاری آن ۶۶۰ میلیون یورو اعلام شد.
مذاکرات هستهای یا تامین منافع رنو
اما نکته جالب در مورد این قرارداد را میتوان در میانه کتاب دیپلمات کهنهکار و عضو ارشد تیم مذاکرهکننده دولت سابق آمریکا ، ویلیام برنز، تحت عنوان «کانال پشت پرده؛ تاریخچه دیپلماسی آمریکا و استدلالی برای احیای آن» یافت.
برنز در بخشی از کتاب خود درباره روند شکلگیری توافق موقت ژنو در نوامبر ۲۰۱۳ مینویسد که این توافق توانست ذخایر اورانیوم ۲۰ درصدی ایران را به صفر برساند و در مقابل، تخفیفهایی محدود در تحریمها و مبلغی معادل ۴.۲ میلیارد دلار را طی چند مرحله آزاد کند.
به گفته این دیپلمات کهنهکار، «هسته اصلی این (توافق)، مبلغ ۴.۲ میلیارد دلار از درآمدهای آزادشده نفتی ایران بود که در شش قسط ماهانه تقسیمبندی شد. چند بند دیگر هم وجود داشت که مهمترین آن کاهش تحریمهای صنعت خودرو بود، که بیش از همه شرکت خودروسازی فرانسوی رنو از آن نفع میبرد.»
برنز همچنین از قول محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه وقت ایران، نقل میکند که لوران فابیوس، وزیر خارجه وقت فرانسه، بخش اعظم گفتوگوهای خود با طرف ایرانی در ژنو را نه درباره مسائل هستهای و اراک، بلکه پیرامون موضوع رنو و تحریم خودروسازی گذرانده بود.
حالا همین شرکت رنو پس از خروج آمریکا از برجام به یکباره ایران را ترک کرد؛ بهطوریکه وزیر صنعت معدن و تجارت وقت، نعمتزاده که از مدافعان بازگشت این شرکت به ایران بود، با غیراخلاقی و غیرحرفهای خواندن این اقدام، لب به اعتراض گشود و گفت، این شرکتها پس از بازگشت تحریمهای آمریکا علیه ایران، همکاریهای صنعتی خود را بهطور ناگهانی متوقف کردند، درحالیکه در زمان امضای قراردادها، از مزایای رفع تحریمها و فضای پسابرجام استفاده کرده بودند.
اینستکس یکی از همان وعدههای پوچ
پس از خروج یکجانبه آمریکا از برجام، کشورهای فرانسه، آلمان و انگلیس در اوایل بهمن 1397(ژانویه 2019)، یک ابزار ویژه مالی تحت نام «اینستکس» به راه انداختند تا با استفاده از آن تجارت غیر دلاری با ایران را تسهیل کنند.
اما هدف ایجاد چنین ابزاری که در نهایت با انجام تنها یک تراکنش بسته شد، پایبند نگه داشتن ایران به تعهدات برجامی بود.اسفند همان سال، بانکدار آلمانی و رئیس وقت اینستکس، پر فیشر در سفر به تهران گفت: «اینستکس یک نوزاد تازه متولد شده است و تا بزرگ شود مدت زمان طولانی لازم است.»
با این حال، نخستین و آخرین معامله انجامشده از طریق اینستکس در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹ صورت گرفت؛ یعنی بیش از پانزده ماه پس از اعلام رسمی این سازوکار.
بسیاری از کارشناسان داخلی همان زمان هشدار دادند که اینستکس نوزادی ناقصالخلقه و وعدهای توخالی است چراکه در شرایطی که تراز تجاری ایران با اروپا منفی است، اروپاییها برخلاف تعهدات شناختهشده خود از خرید نفت ایران خودداری میکنند و بانکها و شرکتهای بزرگ اروپایی نیز بهدلیل ترس از تحریمهای آمریکا حاضر به همکاری مالی با ایران نیستند، طبیعی است که هرگونه کانال یا سازوکار مالی میان ایران و اروپا تنها به نمادی بیاثر و صوری تبدیل شود و نتیجهای جز اتلاف زمان برای کاهش اثر تحریمهای آمریکا نداشته باشد.
در واقع، اینستکس یکی از همان وعدههای «تقریبا هیچ» اروپا بود که فقط با هدف نگه داشتن ایران در برجام مطرح شد.رهبر انقلاب هم اسفند سال گذشته در دیدار با کارگزاران نظام با اشاره به نقض تعهدات سه کشور اروپایی پس از خروج آمریکا از برجام پرداختند با اشاره به اینستکس فرمودند: «حالا آن سه کشور اروپایی هم اعلامیه میدهند، اعلام میکنند که ایران به تعهدات هستهای خودش در برجام عمل نکرده؛ از این طرف یکی از آنها سوال کند (مگر) شما عمل کردید؟ شما میگویید ایران به تعهدات خودش در برجام عمل نکرده؛ خیلی خب، شما به تعهدات خودتان در برجام عمل کردید؟ شما از روز اول عمل نکردید؛ بعد که آمریکا خارج شد، قول دادید که یک جوری جبران کنید، زیر قولتان زدید؛ باز یک چیز دیگر گفتید، زیر آن قول دووم هم زدید. بالاخره بیچشمورویی هم یک حدی دارد؛ آدم خودش به تعهدش عمل نکند، بعد به طرف (مقابل) بگوید: «چرا به تعهدت عمل نمیکنی».
