گفتگوی تفصیلی جهان نیوز با دکتر انسیه خزعلی، معاون شهید رئیسی: معاونت زنان در دولت روحانی به یک پایگاه سیاسی تبدیل شده بود/ سیاست‌شان اجرای پروژه‌های بین المللی در ایران بود/ در معاونت زنان دولت آقای پزشکیان هم نگاه سیاسی حاکم است/ بسیاری از طرح‌های ملی دولت سیزدهم را متوقف کردند/ آقای رئیسی رسماً توقف اجرای سند ۲۰۳۰ را در آموزش‌وپرورش اعلام کردند/ اگر شهید رئیسی بود وضع حجاب اینطور نمی‌شد/ ماجرای گلایه شهید از برخی حامیان حجاب

گروه سیاسی جهان‌نیوز: دکتر انسیه خزعلی، معاون رئیس‌ جمهور در امور زنان و خانواده در دولت شهید آیت‌الله رئیسی، در گفتگویی تفصیلی با جهان‌نیوز از چگونگی ورودش به کابینه، رویکرد عملیاتی شهید رئیسی در حوزه زنان و خانواده، چالش‌های سیاسی معاونت در دولت پیشین و نقد جدی به توقف طرح‌های ملی در دولت فعلی سخن گفت و با اشاره به مفهوم عدالت جنسیتی، لایحه صیانت و مسئله حجاب، تأکید کرد که اگر دولت شهید رئیسی ادامه می‌یافت، وضعیت فرهنگی و اجتماعی کشور هرگز به شکل کنونی درنمی‌آمد و مسیر سیاست‌گذاری زنان با اتکا به ظرفیت‌های داخلی و نگاه تمدنی اسلام پیش می‌رفت.

دکتر خزعلی معتقد است که متاسفانه در دولت فعلی هم مانند دولت روحانی نگاه سیاسی بر معاونت امور زنان و خانواده حاکم است. مشروح این گفتگو را در ادامه خواهید خواند.

**آقای رئیسی گفت وقت آزمون و خطا نداریم

جهان: چه شد که مسئولیت معاونت امور زنان و خانواده را در دولت شهید رئیسی پذیرفتید؟
خزعلی: من پیش‌تر همکاری‌هایی با ستاد آقای رئیسی داشتم و پس از آن، به عنوان عضو کمیته‌ای که مسئولیت انجام مصاحبه‌ها را برای انتخاب معاونت امور زنان بر عهده داشت، در جلسات گزینش حضور پیدا کردم. در آن مرحله، پس از بررسی‌ها و مصاحبه‌ها، چند نفر را انتخاب کردیم و اسامی ایشان را خدمت آقای رئیسی فرستادیم. نهایتاً نفر سوم، یعنی خانم یاوری، برای این مسئولیت انتخاب شدند و حدود یک هفته عهده‌دار سمت معاونت امور زنان بودند. پس از مدت کوتاهی، خود ایشان با توجه به فشارها و هجمه‌هایی که شکل گرفته بود، احساس کردند ادامه‌ این مسئولیت برایشان دشوار است و درخواست کردند این سمت به فرد دیگری واگذار شود.

سپس آقای اسماعیلی از دفتر رئیس‌جمهور با من تماس گرفتند و گفتند در بررسی پرونده‌ها به این جمع‌بندی رسیده‌اند که من این مسئولیت را بر عهده بگیرم. پیش از این تماس، من جزو گزینه‌ها یا کاندیداها نبودم. به آقای اسماعیلی عرض کردم که ترجیح می‌دهم همان فردی که در ابتدا برگزیده شده است، برای این سمت انتخاب شود. اما ایشان گفتند که آقای رئیس‌جمهور معتقد هستند در این جایگاه، که بالاترین موقعیت مربوط به امور زنان محسوب می‌شود، باید فردی منصوب شود که تجربه موفق اجرایی داشته باشد. در پرونده‌هایی که بررسی کرده‌اند، بیشترین سابقه اجرایی مربوط به من بوده است و این تصمیم را نشانه لطف ایشان دانستم. همچنین گفتند که در ارزیابی‌ها، بنده در مسئولیت‌های قبلی عملکرد موفق داشته‌ام و از آن‌جا که دولت فرصت محدودی در اختیار دارد، نمی‌خواهد وارد مسیر آزمون و خطا شود. ایشان تأکید کردند که هدف، استفاده حداکثری از این فرصت است و لازم است فردی که مسئولیت معاونت امور زنان را بر عهده می‌گیرد، پیش‌تر تجربه کار اجرایی داشته باشد تا بتواند از آن در این جایگاه بهره ببرد. به همین دلیل، بنده این مسئولیت را به عنوان یک تکلیف پذیرفتم.

جهان‌: آیا پیشنهاد دیگری هم از سوی ایشان داشتید که در بخش دیگری از کابینه یا یکی از وزارتخانه‌ها مشغول به کار شوید؟
خزعلی: خیر، در زمان تشکیل کابینه، این پیشنهاد به من داده شد و هنوز وزرا در مسئولیت‌های خود مستقر نشده بودند. این مسئولیت، نخستین پیشنهادی بود که به بنده ارائه شد.

**مسائل واقعی زنان باید حل شود/ معاونت زنان نباید به نماد سیاسی یک جریان خاص تبدیل شود

جهان‌: هنگامی که با شهید رئیسی دیدار داشتید، ایشان چه پیشنهادها و توصیه‌هایی در خصوص مسئولیتتان مطرح کردند و شما در نخستین دیدارتان درباره چه موضوعاتی با ایشان گفت‌وگو کردید؟
خزعلی: پیش از آن‌که این مسئولیت را بپذیرم، با بنده گفت‌وگویی انجام شد و درباره گزینه‌هایی که با آن‌ها مصاحبه کرده بودم، از من پرسش‌هایی مطرح کردند. من نیز توضیحاتی ارائه دادم و در همان دیدار، ایشان فرمودند که تمایل داشتند همکاری بیشتری با من در دولت داشته باشند. در ادامه، اطلاعات مربوط به آن افراد را در اختیارشان گذاشتم و گفتم به نظر من این اشخاص واجد ویژگی‌های مطلوب هستند و دیدگاه مثبتی نسبت به آنان دارم. پس از آن، هنگامی که درباره مسئولیت من تصمیم گرفتند و حکم صادر شد، در نخستین جلسه‌ای که با ایشان داشتم، تأکید کردند کار اصلی معاونت باید عملیاتی باشد؛ یعنی حل مسائل واقعی زنان، نه انجام پژوهش‌های تکراری یا موازی. اشاره کردند که با استفاده از پژوهش‌های موجود و پرهیز از پرداخت مجدد به موضوعاتی مانند علل طلاق یا کاهش ازدواج، باید برای رفع مشکلات موجود تمرکز کنید. من نیز خدمت ایشان عرض کردم که اتفاقاً نظر من هم همین است. احساس می‌کنم معاونت در جنبه‌های تشریفاتی و سیاسی بیش از اندازه پررنگ بوده است و باید این دو جنبه را کمرنگ کرد؛ به‌گونه‌ای که وارد عرصه عمل شود، نه لزوماً در اجرای مستقیم، بلکه در حوزه نظارت و برنامه‌ریزی برای اقدامات عملیاتی که بتواند مسئله‌ای از مردم را حل کند. همچنین تأکید کردم که معاونت نباید به نماد سیاسی یک جریان خاص تبدیل شود، بلکه باید از همه نیروها و بهترین متخصصان برای رفع مشکلات زنان و خانواده بهره ببرد.
 

**اصلی‌ترین اشکال دوره روحانی نگاه سیاسی به معاونت زنان بود/ بسیاری از کارها جنبه شعاری داشت

جهان‌: در آغاز مسئولیتتان، چه وضعیتی و چه میراثی از دولت پیشین تحویل گرفتید؟
خزعلی: همان‌طور که عرض کردم، شاید اصلی‌ترین اشکال در دوره قبل همین نگاه سیاسی به معاونت بود و بسیاری از کارها بیشتر جنبه شعاری داشتند و کمتر به مرحله اجرا رسیده بودند. البته اقدامات مثبتی نیز انجام شده بود؛ از جمله در قالب برنامه ششم توسعه، بحث «عدالت جنسیتی» مورد توجه قرار گرفته بود و سامانه‌ای برای ارتباط نهادها و ارگان‌های مختلف در این زمینه راه‌اندازی شده بود، اما این سامانه در زمان تحویل بسیار ناقص بود و هنوز به طور کامل عملیاتی نشده بود.

**شهید رئیسی به دنبال عدالت جنسیتی بود

جهان‌: مفهوم «عدالت جنسیتی» که در دولت پیشین مطرح شد، از کجا شکل گرفت و مبنای آن چه بود؟
خزعلی: مفهوم «عدالت جنسیتی» نخستین‌بار توسط مرحوم آیت‌الله تسخیری مطرح شد و در برابر رویکرد غربیِ «برابری جنسیتی» قرار گرفت. در نشست‌های جهانی مانند کنفرانس پکن و اجلاس قاهره، محور اصلی غربی‌ها بر برابری مطلق زن و مرد استوار بود، در حالی که ما معتقد بودیم آن نگرش با مبانی اسلامی و واقعیت‌های انسانی سازگار نیست. بر همین اساس، آیت‌الله تسخیری تعبیر «عدالت جنسیتی» را به‌عنوان پاسخی با هویت اسلامی مطرح کردند و سپس رهبر معظم انقلاب بارها این مفهوم را مورد تأکید قرار دادند؛ یعنی هر فرد در جایگاه واقعی خود قرار گیرد و حق هر صاحب‌حق، متناسب با شرایط فیزیکی، روحی و مسئولیت‌های الهی او داده شود. عدالت در نگاه ما همان اصل بنیادین اسلام است و در حوزه زن و مرد نیز مصداقش همین «عدالت جنسیتی» است. در آغاز کار، طرح اولیه من این بود که از مفهوم «عدالت فراگیر» استفاده کنیم؛ عدالتی که همه اعضای خانواده را دربرگیرد و حتی از حقوق جنینِ بی‌دفاعی که ممکن است سقط شود، حمایت کند و نگاه جنسیتی صرف نداشته باشد. اما در یکی از جلسات هیئت دولت، وقتی این پیشنهاد را مطرح کردم، شهید رئیسی تأکید کردند که همان اصطلاح «عدالت جنسیتی» باید به کار گرفته شود و این موضوع به‌عنوان مأموریت اصلی معاونت زنان پیگیری شود؛ بنابراین ما نیز به همان تعبیر موجود در برنامه ششم توسعه بازگشتیم.

جهان‌: لایحه «صیانت، کرامت و تأمین امنیت بانوان در برابر خشونت» که در دولت قبل مطرح بود، پس از آغاز مسئولیت شما چه سرنوشتی پیدا کرد؟ آیا روند آن متوقف شد، ادامه یافت، یا شما اصلاحاتی در متن لایحه انجام دادید؟
خزعلی: اواخر دولت قبل، یعنی در سال ۱۳۹۹ که خانم ابتکار مسئولیت معاونت زنان را بر عهده داشتند، متن لایحه «صیانت، کرامت و تأمین امنیت بانوان در برابر خشونت» به مجلس ارسال شد و مجلس در اوایل سال ۱۴۰۰ استلام و وصول آن را اعلام کرد. در واقع زمانی که ما وارد دولت شدیم، تنها چند ماه از ورود این لایحه به فرایند بررسی‌های پارلمانی گذشته بود. پس از آغاز مسئولیت، برخی اصرار می‌کردند که چون این لایحه متعلق به دولت پیشین است، باید پس گرفته شود؛ اما من موضوع را خدمت شهید رئیسی مطرح کردم و ایشان صریحاً فرمودند که به هیچ وجه نباید این لایحه پس گرفته شود. تأکید داشتند که این متن پس از بازنگری در قوه قضائیه، با معیارهای شرعی و ارزش‌های فرهنگی ما تعدیل شده و از نظر موازین دینی و حقوقی مورد تأیید قرار گرفته است. شهید رئیسی یادآور شدند که در دوره‌ای که خودشان ریاست قوه قضائیه را بر عهده داشتند، بررسی دقیق روی آن انجام شده و متن اولیه دولت گذشته تغییرات اساسی یافته و نسخه نهایی به این دولت ارسال شده است.

**لایحه صیانت و امنیت بانوان ۷ سال در دولت آقای روحانی معطل ماند

جهان: اصلی‌ترین تغییراتی که پس از بررسی در قوه قضائیه در متن لایحه صورت گرفت، چه مواردی بود؟
خزعلی: تدوین اولیه این لایحه به دولت آقای احمدی نژاد برمی‌گردد و متاسفانه ۷ سال در دولت آقای روحانی معطل ماند من از جزئیات دقیق تغییرات آن در قوه قضائیه اطلاع کامل ندارم. آنچه به دست ما رسید، همان نسخه نهایی بود که پس از بررسی و تأیید قوه قضائیه، به دولت فرستاده شده و دولت نیز بدون تغییر، آن را به مجلس احاله داده بود. این لایحه چندین ماه در قوه قضائیه مورد بررسی قرار گرفت و بعد از آن‌که از نظر شرعی و حقوقی تأیید شد، در دستور کار مجلس قرار گرفت. در مجلس، جلسات متعددی با کمیسیون قضایی و همچنین در کمیسیون تلفیق برگزار شد و نهایتاً لایحه به مرحله نهایی رسید؛ کلیات آن در صحن مجلس تصویب شد و قرار بود اصلاحاتی جزئی در یکی دو بند صورت گیرد تا مواد مختلف به تصویب برسد. اما با تغییر دوره مجلس، روند کار متوقف شد و حالا با آغاز دوره جدید، دوباره باید اصلاحات و بررسی‌های تازه‌ای روی این لایحه انجام شود.

**معاونت زنان در دولت روحانی یک پایگاه سیاسی بود

جهان‌: از آن‌جا که هم خانم ابتکار و هم خانم مولاوردی از عناصر جریان اصلاح‌طلب بودند، در رویکردها، طرح‌ها و پروژه‌هایی که در معاونت زنان از دوره آنان به جا مانده بود، آیا آن نگاه اصلاح‌طلبانه در معاونت مشهود بود؟
خزعلی: بله، فضای سیاسی بسیار پررنگ بود و معاونت عملاً به پایگاهی برای فعالیت‌های جناحی تبدیل شده بود. ما تلاش کردیم این رنگ و نگاه سیاسی را کمرنگ کنیم و جهت‌گیری را از شعار و جریان‌سازی سیاسی به سمت مسائل واقعی زنان و خانواده و حل مشکلات آنان تغییر دهیم.

**سیاست دولت آقای روحانی در معاونت زنان و خانواده اجرای پروژه های بین المللی در ایران بود

جهان: چند نمونه مشخص از آن رویکردهای سیاسی یا طرح‌هایی که رنگ و جهت‌گیری اصلاح‌طلبانه داشتند را ذکر کنید؟
خزعلی: بسیاری از افرادی که در دوره قبل کنار گذاشته شدند، نیروهای توانمند و متخصصی بودند اما صرفاً به‌دلیل وابستگی جناحی برکنار شدند. در آن دوران، قراردادهای متعددی با مجموعه‌ها و انجمن‌هایی بسته می‌شد که وابستگی مشخص سیاسی داشتند و این جهت‌گیری کاملاً قابل مشاهده بود. من ترجیح می‌دهم نام افراد یا نهادها را ذکر نکنم، اما واقعیت این است که همه می‌دانند هزینه‌ها و پروژه‌ها اغلب به سمت یک جریان خاص هدایت می‌شد. در دولت سیزدهم این روند متوقف شد و برخلاف گذشته، چنین انتصابات و قراردادهای جناحی صورت نگرفت. همچنین سیاست عام حاکم بر دولت آقای روحانی در این معاونت هم مشهود بود یعنی نگاه به خارج از ایران به جای توجه به توانمندی های داخلی لذا از یکسو زمینه مداخله نهادهای بین المللی را در ایران فراهم می کردند و از سوی دیگر درصدد اجرای پروژه های بین الملل در ایران بودند

جهان‌: در طرح‌ها و لوایح دوره گذشته هم همین میزان جهت‌گیری جناحی و رویکرد سیاسی مشهود بود؟
خزعلی: طرح‌ها و لوایح هم خب اشکالاتی داشت البته تعداد کمی بود.

**از ده طرح معاونت زنان در دولت روحانی فقط یک مورد اتباع بیگانه‌ به نتیجه رسید

جهان: از میان این ده طرح هیچ‌کدام به نتیجه نرسیده بود؟
خزعلی: فقط یک مورد بود که به نتیجه نهایی رسید و آن مربوط به اتباع بیگانه‌ای بود که با ایرانی‌ها ازدواج می‌کردند.

جهان: برای دریافت تابعیت فرزندانشان بود؟
خزعلی: بله، آن هم اکنون از نظر عملیاتی مسکوت مانده است، چون به‌دلیل تبعات آن و سوءاستفاده‌هایی که به‌ویژه در مرزهای شرقی از دختران صورت گرفت، دیگر آنگونه که مدنظر بود اجرا نمی‌شود.

جهان: یعنی در آن هشت سال تنها همان یک طرح به نتیجه رسیده بود که آن هم اکنون بی‌ثمر مانده است؟
خزعلی: آن طرح را دیدند که از نظر عملیاتی به زنان آسیب می‌زند و احتمال دارد با اهداف سیاسی مورد سوءاستفاده قرار گیرد، و اکنون می‌بینیم که تنها درصد کمی از آن عملاً اجرا شد.

**شهید رئیسی رسماً توقف اجرای سند ۲۰۳۰ را در آموزش‌وپرورش اعلام کردند

جهان: اگر بخواهید به عملکرد آن دوره‌ها یا حتی به یک دوره خاص نمره بدهید، با توجه به اینکه در مجله «زنان و خانواده» فعالیت داشته‌اید و نسبت به این حوزه بی‌اطلاع نبوده‌اید، همچنین سه سال مسئولیت مستقیم در این عرصه داشته‌اید، چه نمره‌ای به آن‌ها می‌دادید؟
خزعلی: من واقعاً تمایلی ندارم که نمره بدهم یا قضاوت کنم وقتی نسبت به موضوعی اشراف کامل ندارم، چون ارزیابی من بدون حضور و توضیح مسئولان آن دوره‌ها ناقص خواهد بود. تا حدی بررسی کردم عملکرد دوره‌های قبل را، اما معتقدم باید خودشان باشند تا بتوانند از دیدگاهشان دفاع کنند. در یکی دو مورد کارهای ملی انجام شده بود؛ مثلاً بحث «گفت‌وگوی بین‌نسلی» مطرح بود. اما در دوره یازدهم، متأسفانه بسیاری از اقدامات رنگ سیاسی گرفت و کار ملموسی درباره مسائل واقعی زنان و به‌ویژه خانواده مشاهده نکردم. البته مباحثی درباره زنان سرپرست خانوار مطرح شد که برخی واکنش‌ها و حاشیه‌هایی ایجاد کرد، ولی نتیجه آن هم بیشتر پررنگ شدن جنبه‌های سیاسی و بین‌المللی بود تا مسائل اجرایی درون کشور. در همان دوره، معاونت دنبال اجرائی سازی دستور العملها و قوانین بین‌المللی بود؛ یکی از روشن‌ترین نمونه‌ها، مسئله سند ۲۰۳۰ بود که خانم مولاوردی پیش‌قدم شد برای رونمایی و طرح اجرای آن در آموزش‌وپرورش. رهبر معظم انقلاب نسبت به آن سند موضع‌گیری کردند، و گلایه کردند از اینکه شورای عالی انقلاب فرهنگی حساسیت لازم را نشان نداد و توقف اجرای آن را صریحاً اعلام نکرد تا زمانی که شهید رئیسی آمد و ایشان رسماً توقف اجرای سند ۲۰۳۰ را در آموزش‌وپرورش اعلام کردند و به فضل الهی این تصمیم تداوم یافت.

فیلم مصاحبه خزعلی - مولاوردی

**در دولت سیزدهم پنج طرح ملی را پیگیری کردیم

من باز هم نمره نمی‌دهم، اما می‌خواهم بگویم در دولت‌های گذشته، نگاه سیاسی، بین‌المللی و جهت‌گیری به خارج از کشور بسیار پررنگ بود. تفاوت دولت شهید رئیسی در این بود که نگاهش به داخل معطوف شد؛ نگاهی متکی به ظرفیت‌های داخلی، ارزش‌های برخاسته از مکتب اسلامی و هویت فرهنگی ما. این بازگشت به خویشتن را در دولت ایشان به‌خوبی می‌بینیم که الحمدلله با طرح‌های ملی و گسترده‌ای همراه بود. پنج طرح ملی را پیگیری کردیم و امیدوارم همه آن‌ها به نتیجه برسند، از جمله طرح‌هایی برای «زیست عفیفانه»، «تحکیم خانواده و فرهنگ عمومی»، «شناسایی زنان مؤثر و گمنام در حوزه‌های تخصصی»، «تقویت حمایت از زنان محروم از امکانات کافی»، «پرداختن جدی به نسل دهه شصتی‌ها» و نیز «بهبود وضعیت زنان سرپرست خانوار» که همه پایه‌ریزی شده‌اند و امیدواریم با تداوم پیگیری‌ها، نتایج ملموس آن‌ها در جامعه دیده شود.

جهان: اجازه بدهید برگردیم به موضوع شهید رئیسی. حضرت آقا فرمودند «دلم برای رئیسی سوخت»؛ می‌خواهم بدانم آیا مواردی در خاطره شما هست که خودتان در آن لحظه چنین احساسی داشته باشید و واقعاً دلتان برای شهید رئیسی سوخته باشد؟
خزعلی: بله به صورت مکرر.

جهان: چند مورد را برای ما توضیح می‌دهید؟
خزعلی: یکی از آن موارد مثلاً همین مسئله سند ۲۰۳۰ بود؛ کسی که در همان هفته‌های نخست، اولین امضا را برای توقف اجرای این سند زده بود، متأسفانه به‌شدت متهم می‌شد که در حال زمینه‌سازی برای اجرای آن است.

جهان: می توانید نام ببرید؟
خزعلی: من نمی‌خواهم اینجا اسم بیاورم ولی به‌طور واضح شما بروید ببینید چقدر آقای رئیسی را متهم کردند؛ ایشان، شهید امیرعبداللهیان و بنده را متهم کردند که دارید سند ۲۰۳۰ را اجرا می‌کنید، در حالی‌که اصلاً معاونت یکی از برنامه‌هایش مقابله با ۲۰۳۰ بود. من در مصاحبه اعلام کردم این حرکتی که رهبر انقلاب داشتند، مثل حرکت امام در مقابله با کاپیتولاسیون بود که رهبری اجازه ندادند کاپیتولاسیون فرهنگی در کشور ما اجرا بشود. اصلاً کاری که ما داشتیم انجام می‌دادیم، بحث زیست عفیفانه بود که در طرح ملی مطرح شده و این خودش مقابله با ۲۰۳۰ بود. اتفاقاً جریان مخالف، بعضی از صحبت‌های من را گرفته بود؛ آن‌جا که گفته بودم زن و مرد مساوی نیستند و باید به‌صورت متفاوت به آن‌ها نگاه شود، آن‌قدر سر و صدا کردند که این دارد خلاف قانون اساسی می‌گوید و زن و مرد مساوی نیستند، در حالی‌که منظورم این بود که زن و مرد مشابه نیستند و باید از نظر احکام و از نظر برنامه متفاوت دیده شوند. خب، در حالی که گروهی به شدت به ما حمله می کردند که شما مخالف  زن و مرد هستید گروهی دیگر از نیروهای خودی می‌آمدند و ما را متهم می‌کردند که داریم ۲۰۳۰ را اجرا می‌کنیم، در صورتی‌که خود ۲۰۳۰ یکی از بحث‌هایش برابری جنسیتی است. این‌ها چنین اتهامات بی‌اساس و بی‌ضابطه‌ای را به ما وارد می‌کردند.

**ماجرای گلایه شهید رئیسی از برخی حامیان حجاب

جهان: موارد دیگری هم بود؟
خزعلی: بله، ببینید ایشان در مسئله حجاب تلاش خیلی خوبی کردند برای این موضوع. خب حالا شاید در بعضی از شیوه‌ها کارگزاران‌شان شیوه‌های مناسبی را به کار نمی‌بردند، ولی از طرف حامیان حجاب‌ایشان متهم می‌شدند. هر جا ایشان می‌رفتند، گاهی اوقات می‌گفتند چرا این‌ها این‌جوری می‌کنند، چرا خودی‌ها چنین رفتاری دارند. گاهی اوقات با یک سوز دلی این مسئله را می‌گفتند، خب این‌ها که می‌بینند ما نهایت تلاش‌مان را داریم می‌کنیم، هر جا می‌رفتند این پلاکاردها، تحصن‌ها و تجمعات را می‌دیدند خب بالاخره اذیت‌کننده بود، و بعد هم خب الان شما ببینید یکی از جاهایی که واقعاً دل‌سوختن دارد و الان هم آدم فکرش را می‌کند دلش می‌سوزد، خب شما ببینید از نظر رشد اقتصادی چه وضعیتی داشت دولت شهید رئیسی، چه چیزی تحویل گرفت و موقعی که تحویل داد چگونه بود، رشد را به ۵ درصد رساند و الان دارد منفی می‌شود و قبلش هم که منفی بود، بعد آن وقت ایشان را متهم می‌کردند، مرغ گران می‌شد سر و صداهایی راه می‌انداختند، کوچک‌ترین تغییری در قیمت‌ها صورت می‌گرفت همه صدایشان درمی‌آمد ولی الان هیچ‌کس صدایش درنمی‌آید. خب همه این موارد را که آدم می‌بیند، این دل‌سوختن‌ها را بیشتر احساس می‌کند.

فیلم مصاحبه خزعلی - گلایه رئیسی

**سه برنامه ثابت شهید رئیسی در هفته

جهان: شما جزو هیئت دولت بودید و تصمیم‌گیری‌ها را از نزدیک می‌دیدید؛ بیشترین مسئله‌ای که شهید رئیسی مستمر بر آن تأکید داشت و شخصاً پیگیری می‌کرد، چه موضوعی بود؟
خزعلی: سه نکته اصلی را می‌توانم بگویم که شهید رئیسی تقریباً هر هفته در جلسات دولت پیگیری می‌کردند و از وزرا گزارش می‌خواستند. نخست، مسئله فروش نفت بود؛ ایشان هر هفته سؤال می‌کردند که چه میزان تلاش برای فروش نفت انجام شده، چه مقدار از پول حاصل از آن منتقل شده و چگونه توانسته‌اند بودجه مربوطه را وارد چرخه دولت کنند.
 
دوم، مسئله انرژی بود؛ تقریباً در هر جلسه، موضوع مدیریت انرژی و تقسیم‌بندی سطوح مدیریتی را پیگیری می‌کردند. آقای محرابیان ساختار مدیریتی انرژی را به‌شکل منظم و دقیق طراحی کرده بود تا هیچ‌گاه با کمبود انرژی یا برق، نه در منازل و نه در کارخانه‌ها مواجه نشویم. شهید رئیسی مرتب گفت‌وگو و گزارش این بخش را مطالبه می‌کردند و واقعاً در آن دوران، وضعیت انرژی کشور بسیار مطلوب و بدون بحران اداره شد.  

سوم، مسئله ارزاق عمومی و کالاهای اساسی بود؛ ایشان نسبت به ثبات قیمت کالاها بسیار حساس بودند و هفتگی پیگیری می‌کردند تا افزایش قیمت‌ها کنترل شود. بخشی از این موضوع به حذف ارز ترجیحی مربوط بود که هم مصوبه مجلس بود و هم برای جلوگیری از رانت باید اجرا می‌شد. شهید رئیسی با علم به تبعات این تصمیم، تلاش کرد تا از پیامدهای منفی آن بکاهد. همچنین، درباره تأمین کالاهای اساسی و تهیه کوپن برای دهک‌های پایین و اقشار ضعیف تأکید جدی داشتند تا مردم در تهیه مایحتاج زندگی دچار مشکل نشوند. این سه محور از موضوعاتی بودند که تقریباً هر هفته در دولت تحت پیگیری مستقیم شهید رئیسی قرار داشتند و نشان‌دهنده نگاه عملیاتی و دغدغه‌مند ایشان در اداره کشور بود.

فیلم مصاحبه خزعلی - برنامه ثابت رئیسی

** اگر شهید رئیسی بود وضع حجاب اینطور نمی‌شد

جهان: اگر دولت شهید رئیسی ادامه پیدا می‌کرد و اکنون وارد دور دوم ریاست‌جمهوری ایشان شده بود، به نظر شما وضعیت حجاب در کشور باز هم چنین بود؟
خزعلی: قطعا خیر.

جهان: بر اساس چه شاخص‌هایی و چه نشانه‌های اجرایی یا اجتماعی می‌گویید که اگر دولت شهید رئیسی ادامه پیدا می‌کرد، وضعیت حجاب هیچ‌گاه به شکل فعلی درنمی‌آمد؟
خزعلی: ببینید، ممکن بود در شیوه‌ها تجدیدنظر صورت بگیرد، اما به‌هیچ‌وجه قرار نبود وضعیت حجاب رها شود. شهید رئیسی معتقد بودند که حجاب یک امر فرهنگی است و باید از مسیر کار فرهنگی به آن پرداخته شود، در عین حال، بر ضابطه‌مندی امور اجتماعی و وجود نظم و قانون در جامعه تأکید داشتند. ایشان باور داشتند که باید ضابط‌ها وجود داشته باشند و اجرای قانون با ضابطه مشخص انجام شود؛ البته عملکرد همین ضابط‌ها نیز در نقد خود شهید رئیسی قرار داشت. ما در جلسات هیئت دولت می‌دیدیم که ایشان صریحاً می‌گفتند نباید نارضایتی مردم ایجاد شود و باید از شیوه‌های صحیح و خردمندانه در اجرای قانون استفاده شود. بنابراین، کاملاً روشن است که با این وضعیتی که امروز شاهد آن هستیم، دولت شهید رئیسی رویکردی متفاوت در مسئله حجاب داشت و هرگز مسیر به حال رهاشده کنونی را در پیش نمی‌گرفت.

**دهه شصتی‌ها یکی از چالش‌های جمعیتی جدی کشور هستند/ با سیاست‌گذاری درست می‌توان آن را به فرصت طلایی تبدیل کرد

جهان: اگر دوباره به معاونت بازگردید، نخستین اقدامی که بی‌درنگ و بدون توقف انجام می‌دهید و تا مرحله نتیجه و اجرا آن را پیگیری می‌کنید، چه کاری خواهد بود؟
خزعلی: کارهای زیادی مد نظر من هست که باید دنبال شود. فکر می‌کنم همان اقداماتی که پیش‌تر پایه‌ریزی شد، واقعاً کارهای خوبی بوده است. در بخش رسانه به نظر من بسیار ضروری است، چون باید حوزه رسانه و تبلیغات در زمینه زن و خانواده قوی، هنرمندانه و اثرگذار پیش برود تا بتواند بسیاری از فرهنگ‌سازی‌هایی را که اکنون از سوی هنر غرب‌زده و واداده تغییر ماهیت داده و هویت زن و خانواده را تحت تأثیر قرار داده است، بازسازی و احیا کند. مسئله حمایت از زنان سرپرست خانوار نیز نباید فقط به پرداخت نقدی خلاصه شود؛ بلکه باید به شکل حمایت‌های رشددهنده و آموزشی باشد، به‌گونه‌ای که آنان در جامعه پشتیبانی واقعی ببینند و بتوانند به زندگی سالم و مستقل بازگردند.  

در مورد دهه شصتی‌ها نیز من معتقدم این گروه یکی از چالش‌های جمعیتی جدی کشور هستند که می‌توان با سیاست‌گذاری درست، آن را به فرصت طلایی تبدیل کرد. اگر امکان تخصیص بودجه ویژه برای این موضوع داشته باشم، حتماً این کار را خواهم کرد. ما در دوره قبل نیز تلاش کردیم بودجه ارگان‌های مختلف را برای همین مسئله جذب کنیم. به باور من، دهه شصتی‌ها آخرین نسل هستند که می‌توانیم برای تشکیل خانواده و افزایش فرزندآوری از آن‌ها حمایت کنیم و اگر اکنون اقدام نکنیم، این فرصت از دست خواهد رفت و جبران‌ناپذیر خواهد شد.

جهان: بپردازیم به دولت فعلی، ابتدا نظر شما را درباره خانم بهروز آذر بفرمایید و در ادامه حتما می‌خواهم بپرسم که توقف اجرای قانون حجاب و عفاف که در بر اساس مصوبه شورای عالی تمنیت ملی بود را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
خزعلی: اولاً باید درباره این قانون مفصل صحبت شود، چون هم نکات مثبت دارد و هم منفی. من یادم هست همان زمانی که قانون حجاب و عفاف در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد، موضوع مربوط به قبل از جریان مهسا امینی بود. در آن مقطع، گزارشی از وزارت کشور ارائه شد و سبک برخورد در جلسه شورا مطرح گردید؛ قرار بود قانونی نوشته شود تا نقایص قانون فعلی برطرف شود. در همان گزارش وزارت کشور مطرح شد که شناسایی از طریق دوربین‌ها انجام می‌شود، تذکر داده خواهد شد و هیچ برخورد فیزیکی صورت نمی‌گیرد. این موضوع مربوط به یک تا دو ماه پیش از حادثه مهسا امینی بود و چنین مصوبه‌ای به تصویب رسید.  

بعد از آن بحثی شکل گرفت درباره اینکه آیا بی‌حجابی باید به عنوان تخلف شناخته شود یا جرم، که گفت‌وگوهای مفصلی در این باره انجام شد. اگر جرم تلقی شود، باید قوه قضاییه وارد عمل شود، اما اگر تخلف شناخته شود، می‌توان همانند موارد راهنمایی و رانندگی با آن برخورد کرد؛ همان‌طور که تاکنون بی‌حجابی در خودروها به همین شکل رسیدگی می‌شد. در تعریفی که وزارت کشور ارائه داد، درجات نظارت یک، دو و سه مشخص شد که بخشی مربوط به اصناف، بخشی به محیط‌های عمومی و بخشی به خودروها بود و این محور‌ها مورد بحث قرار گرفت.  

پس از تصمیم برای پیگیری قضایی این مسئله، اعلام شد که باید موضوع به قوه قضاییه ارجاع داده شود تا قانون و لایحه توسط آن نهاد تهیه شود. در غیر این صورت، دولت قصد داشت با تدوین یک تک‌ماده، نقص موجود در قانون را برطرف کند تا مسئله حجاب از همان مسیر تکمیل شود. هنگامی که موضوع به قوه قضاییه رفت، نهایتاً در دولت تغییرات شکلی و جزئی اعمال شد و اصلاحات عمده‌ای صورت نگرفت، چون آقای رئیسی تأکید داشتند با توجه به ماهیت جرم‌انگاری و جنبه‌های کیفری این مسئله، دولت نمی‌تواند در آن دخالت کند و تصمیم نهایی باید توسط قوه قضاییه گرفته شود.  

**مسئله حجاب اهمیتی کمتر از انرژی هسته‌ای ندارد/ نگرانی برخی سران کشورها بارداری دختران در سنین پایین است

بنابراین، این قانون هنوز نقایصی دارد. وقتی به مجلس رفت، تبدیل به قانونی با بیش از هفتاد ماده و پنج فصل شد. در حالی که موارد مصوب در شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تکمیل قانون کافی بود و می‌شد آن را با دو یا سه ماده اصلاح کرد، ولی تبدیل به طرحی سنگین و پیچیده شد که باید دید در عمل چقدر قابلیت اجرا دارد. تصمیم توقف اجرای آن نیز، به هر دلیلی که اتخاذ شده، در سطح شوراهای بالادستی بوده و ما نمی‌توانیم وارد جزئیات شویم. با این حال، واقعیت این است که اگر مسئله بدون ضابطه ادامه یابد، شرایط مطلوبی پیش رو نخواهد بود و بیشترین آسیب را زنان، خانواده‌ها و هویت جامعه ایرانی و اسلامی خواهند دید.  

من می‌خواهم تأکید کنم که مسئله حجاب، مسئله حفظ خانواده از مسیر حفظ حریم‌ها، و مسئله عفاف از مهم‌ترین و بنیادی‌ترین موضوعات کشور است؛ اهمیتی کمتر از انرژی هسته‌ای ندارد. اگر ما بخشی از توان علمی یا فناوری هسته‌ای خود را متوقف کنیم، از جامعه جهانی عقب می‌مانیم و دانش و قدرت خود را از دست می‌دهیم. در موضوع حجاب نیز اگر این حریم‌ها از بین بروند، بخش عمده هویت، تمدن و هستی فرهنگی‌مان را از دست می‌دهیم. فروپاشی خانواده و سستی روابط سالم همان بلایی را بر سر ما خواهد آورد که غرب با آن روبه‌رو شده است.
 
من در دیدارهایم با برخی زنان رئیس‌جمهور و وزرای زن کشورهای مختلف می‌پرسیدم مهم‌ترین مشکلشان درباره زنان چیست و بسیاری تأکید داشتند که با دخترانی مواجه‌اند که در سنین کودکی باردار می‌شوند و مجبورندبرای آن‌ها برنامه‌های آموزشی ویژه تدوین کنند، چون روابط گسترده و بی‌ضابطه در این جوامع سبب شده کودکان آسیب‌های جدی ببینند. به نظر من، یکی از مهم‌ترین نقاط قوت ایران در حفظ خانواده و حریم‌های اخلاقی، وجود مسئله حجاب است که توانسته است پیوندهای خانوادگی و بنیان‌های فرهنگی را تا امروز نگه دارد و از فروپاشی جامعه جلوگیری کند.

**تبدیل بی‌حجابی و بی‌عفتی به هنجار، خطرناک است

جهان: خانم بهروز آذر گفته است قانون حجاب و عفاف با روح انقلاب اسلامی در تضاد است و آقای حضرتی رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز اعلام کرده رئیس‌جمهور با جلوگیری از اجرای این قانون برای زنان امنیت ایجاد کرده است! با توجه به توضیحات شما درباره ماهیت این قانون، رویکرد دولت فعلی کاملاً سیاسی به نظر می‌رسد؟ ارزیابی شما از علت این رویکرد و اظهارات چنین افرادی در دولت چیست و اساسا چرا اجرای قانون در دولت پزشکیان به این شکل متوقف شده است؟
خزعلی: مبانی انقلاب کاملاً روشن است. از همان ۱۵ خرداد و صحبت‌های امام هست که اگر دیده باشید، در آنجایی که امام می‌گویند اگر نفوذ روحانیون باشد، نمی‌گذارد که زن و مرد این‌گونه در جامعه حاضر بشوند. کاملاً مواضع مشخص است و آن چیزی که مردم می‌خواستند در انقلاب این بود که ارزش‌های اسلامی در کشور پیاده بشود. یکی از این ارزش‌ها حجاب بود و یکی دیگر از این ارزش‌ها مسئله حفظ حریم‌ها بود، چون مسئله فقط حجاب نیست که روسری سر یک خانم نباشد؛ بعد از آن این مسئله به خیلی از موارد دیگر کشیده می‌شود و به بسیاری از حرمت‌شکنی‌ها هم منجر می‌شود. یعنی خیلی از این جلوه‌های عفاف در جامعه مورد سؤال قرار می‌گیرد و حتی از حالت هنجار خارج می‌شود و خدای نکرده بی‌حجابی و بی‌عفتی در جامعه تبدیل به هنجار می‌شود.

این خطر است و این چیزی است که الان در غرب با آن مواجه هستند و من دلم می‌خواست راجع به این مطلب صحبت بکنیم و درباره کارهایی که خود غربی‌ها برای بازگشت به عفاف دارند انجام می‌دهند توضیح دهیم. شما کتاب خانم وِندی را بخوانید، حتماً دیده‌اید که می‌گوید اصلاً یک‌سری از کارهایی که در کشورهای غربی ضد هنجارهایی است، تبدیل به هنجار شده است و ارتباط سالم زن و مرد دیگر در آنجا ضد هنجار شده است و خیلی از خانم‌ها با اینکه تمایل به داشتن خانواده دارند، ولی فکر می‌کنند هنجار این شده است که عدم تمایل‌شان را نشان دهند. این وضعیت همان‌طور که جامعه غربی را از فطرت دور کرد، به جاهایی کشانده است که الان شما بحث خانواده‌های هم‌جنس‌گرا را در غرب می‌بینید؛ از اساس با فیزیولوژی بدن زن و نیازهای روحی و جسمی زنان و مردان به آنجاها ختم می‌شود. لذا این یک تقابل تمدنی بین تمدن اسلام و تمدن غرب است و تمدن ایران و اسلام حتی در ایران هم، آن عفاف و حجابی که شاهدش هستید، جزئی از تمدن ایران بوده است. یعنی این‌گونه نیست که اسلام آمد و حجاب را به ایران آورد، نه؛ در ایران قبل از اسلام هم بوده است. یعنی چه از نگاه ایرانی نگاه کنیم و چه از نگاه اسلامی، ما در واقع با یک تقابل تمدنی روبه‌رو هستیم.

این‌که رهبری می‌فرمایند این مسئله سیاسی است، بله این مسئله به‌صورت جدی سیاسی است؛ بخش دینی‌اش را که عرض کردم، در زمان انقلاب واقعاً یک انقلاب اسلامی صورت گرفت و همه می‌خواستند به ارزش‌های اسلامی بازگردند و بخش تمدنی آن، که برخورد دو تمدن است، اکنون سیاسی شده است. غرب الان می‌خواهد این حجاب را بردارد تا بتواند فرهنگ و ارزش‌ها و حاکمیت خودش را در کشورهای اسلامی تثبیت کند. لذا به‌شدت بحث آزادی زنان را مطرح می‌کنند؛ و آزادی‌ای که خود آن‌ها هم می‌گویند به استبداد کشیده می‌شود. خودشان می‌گویند این اسمش آزادی است، ولی در واقع دارند تحمیل می‌کنند که زن بر بدن خودش مالکیت نداشته باشد و به اسم مالکیت زن بر بدنش، این مالکیت را از او سلب می‌کنند. زن باید مطابق خواسته‌های آن‌ها عمل کند، مطابق خواسته‌های آن‌ها لباس بپوشد، مطابق فرهنگ آن‌ها رفتار کند، و برای جلب رضایت مردان حرکت کند؛ یعنی تحمیلی است که از جانب مرد بر زن در جامعه وارد می‌شود تا آنگونه که مرد دوست دارد رفتار کند و اگر غیر از این باشد، ناهنجار محسوب بشود.

**امنیت زنان کمتر شده است/ خشونت علیه زنان در ترکیه و اروپا با ایران قابل مقایسه نیست

جهان: آیا امروز امنیت زنان بیشتر شده است؟
خزعلی: قطعاً کمتر شده است. الان خیلی از خودِ دانشجوها به من می‌گویند ما وقتی جایی می‌خواهیم برویم و امنیت داشته باشیم، چادر سر می‌کنیم؛ یعنی خودشان می‌دانند که اگر ولنگاری باشد و اگر آن حریم‌ها رعایت نشود، امنیت‌شان در خطر می‌افتد. شما الان نگاه کنید ببینید در کدام کشورها خشونت علیه زنان بیشتر است؛ در آن کشورهایی که برای خودشان حریم و چارچوب دارند یا در غیر آن کشورها؟ شما الان نگاه کنید ما با ترکیه همسایه هستیم، ببینید خشونت علیه زنان در آنجا چگونه است و در ایران چگونه است. آنجا این چارچوب‌ها وجود ندارد، و ببینید در آنجا چقدر خیانت، جنایت و صدمه به زنان در ترکیه وارد می‌شود و در کشورهای اروپایی هم همین‌طور است. من این آمار را پارسال مقایسه می‌کردم؛ یعنی اصلاً قابل مقایسه نیست، خشونتی که علیه زنان وجود دارد در کشورهای اروپایی و در آمریکا چند ده برابر نسبت به ایران است. خب، ما داریم این‌ها را از دست می‌دهیم؛ یعنی از دست دادن حجاب یعنی از دست دادن خیلی از حفاظت‌هایی که نسبت به زنان انجام می‌گرفت. متن صریح در رابطه با این موضوع در قرآن وجود دارد: «یُعرَفن فلا یُؤذَین»، یعنی این حجاب را داشته باشند برای اینکه به پاکی شناخته شوند و مورد اذیت قرار نگیرند و یا کسی نسبت به آن‌ها طمع نداشته باشد. در این مورد هم تعبیر قرآنی وجود دارد: «لا تخضعن بالقول فیطمع الذی فی قلبه مرض»، این آیه به این معناست که در جامعه افراد بیمار و مشکل‌دار زیاد هستند و شما باید به وسیله‌ی حجاب از خودتان در مقابل آنان محافظت کنید. بله، آن افراد را هم باید جلویشان را گرفت. یعنی به مردان هم خطاب می‌شود که در مقابل زنان چشم بپوشانند؛ یعنی هر دو جنبه وجود دارد، نه اینکه بگوییم زنان رها باشند و مردان فقط از دیدن زنان چشم بپوشانند. هم باید مردان چشم بپوشانند و هم قوانین باید به گونه‌ای باشد که اجازه ندهد حرمت‌ها توسط مرد شکسته شود و هم باید به گونه‌ای باشد که زن حفظ بشود. اتفاقاً این حفظ شدن برای این است که زن با شخصیتش، با فکرش، با ایده‌اش، با کارش و با تلاشش ظاهر بشود و خودِ این حجاب عامل فعالیت اجتماعی است؛ اصلاً حجاب برای فعالیت اجتماعی زنان است.

جهان: آیا دیدگاه‌های مرحوم آیت‌الله خزعلی درباره مسئله حجاب در دوران اصلاح‌طلبان و دولت آقای خاتمی را به یاد دارید؟ نکته‌ یا نقد خاصی از ایشان نسبت به رویکرد آن دوره و وضعیت حجاب در جامعه در خاطر شما مانده است؟
خزعلی: بله، اما الان اینکه به‌صورت خاص بخواهم از ایشان در این مورد نکته‌ای را بگویم در خاطرم نیست. ولی می‌دانم نسبت به اینکه وضعیت جامعه از نظر فرهنگی داشت دچار ازهم‌پاشیدگی می‌شد، خیلی نگران بودند و نسبت به آن شرایطی که در دوره آقای خاتمی به وجود آمده بود، بسیار منتقد بودند و انتقاد داشتند که نگاه غربی بر کشور حاکم می‌شود.

**در معاونت زنان دولت آقای پزشکیان هم نگاه سیاسی حاکم است

جهان: با توجه به اینکه می‌دانم همچنان به این حوزه زنان علاقه‌مند هستید و اساساً زندگی‌تان به نوعی با این عرصه گره خورده است، اکنون عملکرد خانم بهروز آذر را در این یک‌سال و اندی که در مسئولیت خود قرار گرفته‌اند چگونه ارزیابی می‌کنید؟
خزعلی: خب بالاخره هر کسی سبک و ایده خاص خودش را دارد و دولت آقای پزشکیان هم باز نگاه سیاسی‌شان غالب است. ما با اینکه تلاش کردیم از این مسئله سیاسی فاصله بگیریم، ولی باز جنبه سیاسی الان در معاونت دارد پررنگ می‌شود. من انتظارم این بود طرح‌های ملی که ما داشتیم و برایشان خیلی زحمت کشیدیم، و برای بعضی از آن‌ها پلتفرم‌هایی هم تهیه شده است، ادامه پیدا کند، ولی خب خیلی از آن‌ها متوقف شده است. طرح «زیست عفیفانه» ما الان متوقف شده است. بحث دهه‌شصتی‌ها را عرض کردم که برنامه خیلی مهمی است و ما داریم زمان را از دست می‌دهیم و باید این طرح گسترش پیدا کند. ما در بخش روستایی فعلاً مشغول کار بودیم و باید این طرح در سطح شهر هم گسترش پیدا کند. بحث خانواده و فرهنگ عامه که در ۹ کارگروه موضوعاتی مانند خانواده و رسانه، خانواده و بازی، خانواده و محیط‌زیست و... را مطرح کردیم، این‌ها باید ادامه پیدا کنند. متوقف شدن خیلی از این طرح‌ها، از جمله شناسایی زنان تأثیرگذار و حمایت، ترغیب و تشویق آن‌ها و جلوگیری از آسیب‌ها، تأسف‌برانگیز است. بحث «نوهمسران» را ما با سختی پیش بردیم، تصویب شد و به وزارت کشور ابلاغ گردید.

فیلم مصاحبه خزعلی- بهروزآذر

جهان: همه اینها الان متوقف شده است؟
خزعلی: بله!

جهان: یعنی به دوره قبل از شما برگشتیم؟
خزعلی: بله، و واقعاً حیف است؛ برای این طرح‌ها بودجه صرف شده بود و کلی کار و پژوهش در رابطه با آن‌ها انجام گرفته بود و بعضی از این طرح‌ها تبدیل به مقرره و آیین‌نامه شده بودند. برخی از طرح‌ها دو سال در کمیسیون‌ها در رفت‌و‌آمد بوده‌اند، مثل همین طرح «نوهمسران» و «پیشگیری از طلاق» که الان یکی از معضلات جامعه ماست. این طرح‌ها دو سال رفت‌و‌برگشت داشتند، بعد آمده‌اند، آیین‌نامه‌شان تصویب شده و سپس ابلاغ شده‌اند. یا «پنجره واحد زنان سرپرست خانوار» که از طرح‌هایی بود که رفت‌و‌آمدهای زیادی داشت. در بحث اهدای جنین، ما لایحه مفصلی داشتیم همچنین حدود سی‌وچند مورد اصلاح قانون داشتیم این‌ها دیگر نیاز به پیگیری دارند؛ یعنی برخی از طرح‌ها هنوز در کمیسیون‌ها هستند، ولی باید پیگیری شوند تا به نتیجه برسند. موضوع «اوراق هویت» نیز مطرح است؛ الان ایرانیانی در استان‌های سیستان‌ و بلوچستان، یزد و قم وجود دارند که شناسنامه ندارند و باید برگه‌های هویتی داشته باشند تا از نظر امنیت جامعه و وضعیت این افراد رسیدگی صورت بگیرد. در این موضوع نیز وارد عمل شدیم و مراحل زیادی را پیش بردیم، به‌طوری‌که از نظر بهداشت و امنیت این افراد تحت نظارت قرار بگیرند و مورد حمایت و پوشش باشند. این‌ها مواردی هستند که اکنون لازم است دوباره پیگیری شوند.

**پزشکیان وقت ملاقات نداد

جهان: آیا از سوی دولت آقای پزشکیان پیشنهادی برای ادامه حضور شما در این مسئولیت یا همکاری در حوزه زنان مطرح شد؟
خزعلی: نه، پیشنهادی نشد و انتظار چنین امری هم نبود ولی انتظار بود که سخن مرا به عنوان تنها زن کابینه بشنوند و وقت کوتاهی برای شنیدن تجربیات و پیشنهادات در اختیار قرار دهند و با وجود اینکه من یکی از اولین نفراتی بودم که از ایشان وقت ملاقات خواستم، در حالی‌که به بعضی از اعضای کابینه وقت دادند حاضر نشدند وقت کوتاه چند دقیقه ای اختصاصی دهند . من آن‌قدر پیگیری کردم و هنوز هم دارم پیگیری می‌کنم، با اینکه شعار مربوط به زنان را مطرح می‌کردند ولی در کابینه دولت سیزدهم فقط یک زن حضور داشت و من چندین بار از ایشان وقت خواستم، اما وقت ندادند.

**آقای پزشکیان! پیام ضعف نداشته باشیم

جهان: فرض کنید اگر بخواهید از همین گفت‌وگو به‌عنوان تریبونی برای بیان یک پیشنهاد مستقیم و شفاف به آقای پزشکیان استفاده کنید، چه پیشنهادی مطرح می‌کنید؟
خزعلی: من می‌خواهم بگویم که ایران خیلی قدرتمند است و توانمندی خصوصاً در میان بانوان ما بسیار زیاد است، خواهشم این است که پیام ضعف نداشته باشیم؛ چه بین مردم خودمان و چه در سطح جهان. حیف است که ایران ضعیف نشان داده شود.

جهان: آیا در زمان دولت شهید رئیسی ورودی یا تعامل مشخصی با وزارت ارشاد داشتید تا پیشنهادهایی درباره آثار و فیلمنامه‌هایی که زنان محور اصلی داستان آن‌ها هستند ارائه کنید؟
خزعلی: یک تعامل‌هایی به‌صورت طبیعی وجود داشت؛ یعنی در جشنواره‌هایی که برگزار می‌شد، به‌ویژه جشنواره فجر، بخشی از برنامه‌ها را ما حمایت و پشتیبانی می‌کردیم و در جاهایی که نقش‌های مؤثر برای زنان وجود داشت، تشویق و همراهی داشتیم. در جشنواره‌های مربوط به هنرهای تجسمی نیز معمولاً حمایت‌هایی ارائه می‌دادیم. برخی از فیلم‌نامه‌ها را هم خواستیم که حمایت شوند و واقعاً حمایت شدند. همچنین در برخی کارهای مشترک با شورای فرهنگ عمومی ــ که زیر نظر وزارت ارشاد است همکاری نزدیک داشتیم. در زمینه فرهنگ عامه نیز با چند وزارتخانه و نهاد هماهنگی‌هایی داشتیم، از جمله با وزارت ارشاد، محیط زیست و کانون پرورش فکری. این برنامه‌ها را در قالب طرح‌هایی که برای خانواده‌ها داشتیم پیش می‌بردیم، چون ما قدرت اجرایی نداشتیم. یکی از مسائلی که شهید رئیسی دائماً تأکید می‌کردند این بود که معاونت زنان «قرارگاه فرماندهی» است و دستگاه‌های اجرایی، «قرارگاه‌های عملیات» هستند. ایشان می‌گفتند شما باید برنامه‌ریزی کنید درباره زن و خانواده و دستگاه‌ها باید آن را اجرایی کنند. بر همین مبنا، تفاهم‌نامه‌های مختلفی با دستگاه‌ها داشتیم، از جمله در موضوع دهه‌شصتی‌ها؛ ما تفاهم‌نامه‌هایی سه‌جانبه با معاونت روستایی و وزارت کار داشتیم تا بتوانیم در بخش تأمین اجتماعی روستایی، حمایت‌هایی از دهه‌شصتی‌ها داشته باشیم؛ هم برای اشتغالشان، هم برای وام‌های خاص ازدواج و هم برای «کالاکارت جهیزیه» آنان.

**از برادرم هم شکایت کردم

جهان: چرا در دوران حضور در دولت شهید رئیسی، هر سخن یا توئیتی که منتشر می‌کردید، بلافاصله موجب حمله و واکنش‌های تند علیه شما می‌شد؟

خزعلی: برنامه اصلی برای تخریب دولت شهید رئیسی استفاده از مسئله زنان بود. خب، جریان «زن، زندگی، آزادی» را شاهد بودید. برای اینکه بتوانند در این زمینه موفق شوند، باید معاونت زنان را می‌کوبیدند و سعی می‌کردند که تا حد ممکن این معاونت را از بین ببرند تا بتوانند پیشرفت کنند. از عملکرد ما نمی‌توانستند ایراد بگیرند، پس چه کاری می‌کردند؟ می‌آمدند و می‌گفتند پسرش مهاجرت کرده است. من هم بلافاصله یک توییت زدم و گفتم که ایشان مهاجرت نکرده‌اند، بلکه در دولت قبلی رفته‌اند و در این دولت برگشته‌اند. با این حال، حاضر نبودند این موضوع را قبول کنند و تخریب‌ها را ادامه می‌دادند. یعنی تا همین اواخر که موضوع تابعیت پسر آقای ظریف مطرح شد، امیرتنها در توییتر نوشت که چرا به تابعیت پسر خزعلی گیر نمی‌دهید؟ من هم از ایشان و از برخی دیگر مانند برادرم مهدی شکایت کردم و محکوم شدند البته من نمیخواستم آنها را مجازات کنم بلکه قصد من از شکایت روشن شدن دروغ بود مطالب آنها بود لذا به‌هر‌حال رفتم و رضایت دادم و عدم اجرای حکم را خواستار شدم.

**آقای رئیسی گفت نام مادر هم در کارت ملی درج شود

متأسفانه یکی از مشکلاتی که جای دل‌سوختن دارد، این است که برخی خودی‌ها هم این کار را انجام می‌دادند. مثلاً شما موضوع اسم مادر در کارت ملی را خاطرتان هست یا نه؟ ما یک جلسه‌ای با دولت شهید رئیسی داشتیم که در آن خانم‌ها این مسئله را مطرح کردند که چرا اسم مادر در شناسنامه هست ولی در کارت ملی نیست. آقای رئیسی همان‌جا به من گفتند که این موضوع را پیگیری کنید؛ چرا نباید اسم مادر در کارت ملی باشد؟ این موضوع به‌عنوان پیشنهاد در دولت قبلی هم مطرح شده بود. ما آن را پیگیری کردیم و به کمیسیون اصلی رسیدیم. کمیسیون گفت تغییر کارت‌های ملی هزینه‌بر است، ولی در کارت‌های جدیدی که در حال طراحی است، نه اسم پدر و نه اسم مادر حک نمی‌شود. در این کارت‌ها یک بارکد وجود دارد که از طریق آن می‌توان تمام اطلاعات فردی، از جمله نام پدر و مادر، را دریافت کرد. 

یک روز که از جلسه هیئت دولت بیرون می‌آمدم، خبرنگاری پرسید این موضوع به کجا رسید؟ من جواب دادم که در کارت‌های جدید، نام پدر و مادر مستقیم درج نمی‌شود و اطلاعات از طریق بارکد مشخص می‌شود. همین جواب باعث شد که جنجال بزرگی به پا شود. یک روز آقای رئیسی از من پرسیدند این صداهایی که علیه شما بلند شده چیست؟ من هم گفتم همان چیزی که شما فرموده بودید پیگیری کردیم و نتیجه گرفتیم که اداره ثبت می‌گوید در کارت‌های جدید نام پدر و مادر درج نمی‌شود. بعد شایعه کردند که من می‌خواهم اسم پدر را حذف کنم، می‌خواهم سند ۲۰۳۰ را اجرا کنم، نعوذبالله قصد دارم زنازاده زیاد شود، و حرف‌هایی زدند که فقط خدا می‌داند از کجا نشأت میگرفت.

متأسفانه در این حرکت، که برخی خودی‌ها را تحریک می‌کردند و به آن‌ها دروغ‌هایی می‌دادند تا مطالب را منتشر کنند، من کاملاً دست دشمن را می‌دیدم. مشخص بود که هدف آن‌ها این بود که خودی‌ها را به جان هم بیاندازند و دولت را تحت فشار قرار دهند. متأسفانه آقای رئیسی از هر دو طرف آسیب دیدند. هیچ‌وقت هم کارهای مثبت ایشان را بیان نکردند، چون آن‌قدر حاشیه ایجاد می‌کردند که کارهای مثبت اصلاً دیده نمی‌شد.

**رئیسی نگذاشت استعفا دهم

جهان: در آن دوران، چه کسی بیش از همه از شما حمایت می‌کرد و می‌گفت با قدرت مسیرتان را ادامه دهید؟
خزعلی: خود آقای رئیس‌جمهور. یعنی گاهی اوقات من می‌گفتم آقای دکتر، اگر شما صلاح می‌دانید، الان که این اتهامات ناروا به پسر من وارد می‌کنند، من استعفا دهم و کنار بروم. ایشان می‌گفتند نه، شما باید بمانید، و مگر همه ما مورد هجمه نیستیم؟ قرار نیست وقتی هجمه‌ای علیه ما شکل می‌گیرد، عقب‌نشینی کنیم.

فیلم مصاحبه خزعلی - استعفا

جهان: آیا در حوزه کاری‌تان از خانم دکتر علم‌الهدی نیز کمک یا مشورت دریافت می‌کردید؟
خزعلی: ایشان معمولاً کمکی هم اگر من می‌خواستم، می‌گفتند که قرار است من هیچ دخالتی در مسائل دولت نکنم و ظاهراً خود رهبر معظم انقلاب این را از ایشان خواسته بودند. لذا می‌گفتند من دخالت نمی‌کنم. ولی در بعضی موارد چون موضوع زنان تأثیرگذار بسیار جدی بود، وقتی همسران رؤسای جمهور دعوت شده بودند، ایشان به میدان آمدند و برنامه بسیار خوبی برگزار شد.

جهان: اگر بخواهید در پایان گفت‌وگو، موضوعی را که ممکن است از قلم افتاده باشد مطرح کنید و به بحث بیفزایید، آن موضوع چیست؟
خزعلی: من دلم می‌خواهد که منصفانه نگاه شود. حقیقتاً با این مدت کوتاهی که حتی سه سال هم نبود، فقط دو سال و نه ماه بود، یعنی بعد از شهادت شهید رئیسی عملاً هیچ کاری نمی‌توانستیم انجام دهیم و دست‌مان بسته بود. حتی دکتر مخبر به‌صورت صریح نامه‌ای به ما دادند که هیچ‌گونه جابه‌جایی، وضع قانون جدید و امثال آن در دولت انجام ندهیم و عملاً فقط در حال جمع‌کردن امور بودیم. در همین مدت کوتاه، واقعاً کارهای بسیار بزرگی انجام شد. من دلم می‌خواهد نگاه منصفانه‌ای صورت گیرد؛ هم از جانب کسانی که مخالف هستند و نقد دارند، و هم از جانب اصول‌گرایان که متأسفانه آنها نیز زیاد نقد کردند و کارهای مثبت انجام‌شده را ندیدند. این عملکرد بررسی شود و واقعاً قدردانی شود تا این کارهای بزرگ ادامه پیدا کنند و حفظ شوند. آن تعبیر زیبایی که رهبر معظم انقلاب نسبت به شهید رئیسی داشتند، که ایشان را مانند امیرکبیر دانستند چون در مدت کوتاه کارهای بزرگی انجام دادند، باید قدر دانسته شود، ان‌شاءالله.

جهان: اگر بخواهید درباره دکتر مخبر و عملکرد ایشان در دوره شش‌ماهه‌ای که مسئولیت مدیریت دولت را بر عهده داشتند سخنی بگویید، چه می‌فرمایید؟
خزعلی: حقیقتاً چه در دوره کمتر از شش‌ماهه و چه در دوره شهید رئیسی، واقعاً یکی از حامیان و پشتیبانان جدی در مسئله زنان و خانواده، ایشان بودند. حقیقتاً هر جا که کار گیر می‌کرد، من می‌دانستم اگر موضوع به آقای مخبر برسد، ایشان دستور می‌دادند و راه باز می‌شد.

**مخبر بازوی قوی شهید رئیسی بودند

جهان: آقای مخبر توانایی ادامه دادن راه شهید رئیسی را دارند؟
خزعلی: بله، یعنی واقعاً ایشان بازوی قوی شهید رئیسی بودند و بسیاری از کارها را وقتی می‌خواستند به نتیجه برسد، به آقای مخبر می‌گفتند که شما یک گروه تشکیل بدهید و این را ببرید و گزارشش را به من بدهید و بلافاصله ایشان کار را عملیاتی می‌کردند.

جهان: ممنون از وقتی که در اختیار ما قرار دادید.