روزنامه ایران: زندگي در خانوادهاي شاد و آرام آرزويي است که اکثر افراد به دنبال تحقق آن هستند اما غافل از اينکه به حقيقت پيوستن اين رؤيا در يک قدمي آنهاست.
به عقيده روانشناسان، اعضاي خانواده و بخصوص همسران بايد ياد بگيرند تا در بحرانها و مشکلات زندگي يکديگر را شاد کنند و همواره به اين نکته توجه داشته باشند که خنده و شوخي يکي از اصليترين عوامل در برقراري روابط مؤثر در خانواده شاد، سرزنده، موفق و پايدار است.شوخيهاي کلامي، محبت و ارتباط صميمانه بين زن و شوهر از جمله عوامل تحکيم روابط آنان است. بنابراين آن هنگام که در محيط خانه بارمنفي مشکلات و فشارهاي روحي با بار مثبت فضايي شاد و صميمانه خنثي ميشود کانون چنين خانوادهاي شاد، آرام و بدون تنش و دغدغه خواهد بود.
شوخي و خنده در زندگي باعث کاهش استرس ميشود و روابط همسران را نزديک و صميمانهتر ميکند اما از طرفي بايد توجه داشت شوخي حد و مرز دارد و افراط در شوخي به جاي تأثيرگذاري مثبت در زندگي زناشويي، عامل تفرقه، جدايي و دلسردي ميشود. روانشناسان تأکيد دارند شوخي و مزاح زماني اثر مثبت بر روابط افراد ميگذارد که از روي صميميت و نه از روي ريا و تمسخر باشد و شوخيها جنبه تزوير، طعنه و دروغگويي نداشته باشد.
با برقراري روابط صميمانه بين زن و شوهر، مسائل و مشکلات، حل و انتقادات، شيرين ميشود و از دل بحرانها، نتايج ثمربخش بروز مي کند.
دکتر سعيد معدني، جامعهشناس با اشاره به دلايل موفقيت جوامع و خانوادهها در داشتن يک زندگي شاد و مسالمتآميز ميگويد: «شوخي کردن و در پي آن بروز رفتارهاي صميمانه باعث نشاط و ايجاد روحيه مثبت ميان افراد يک خانواده، خصوصاً همسران ميشود و اساساً زندگي جدي، رسمي و عاري از هرگونه شوخي کسلکننده و خستهکننده ميشود و به مرور زمان صميميت در زندگي افراد کمرنگ ميشود. اين در حالي است که شوخي، همسران را بيش از پيش به يکديگر نزديک ميسازد و آنان را براي گذشت، فداکاري و ايثار نسبت به يکديگر در روزهاي سخت و بحراني آماده ميسازد.»
افراد شوخطبع همواره زندگي خود و ديگران را شاد ميکنند و با شوخطبعي فشار مشکلات زندگي را کاهش ميدهند. روانشناسان با اشاره به نقش مثبت افراد شوخطبع در زندگي معتقدند، همسراني موفق هستند که جايگاه شوخي را در زندگي بدانند و در کنار آن با مسئوليت و جدي بوده و به ديگران و خصوصاً همسر خود با احترام رفتار کنند، حد و مرز شوخي را درک کرده و به اين مسئله توجه کنند که با شوخي ديگران را بخندانند و نه اينکه موجب ناراحتي آنها شوند.
حد و مرز شوخي کردن حجتالاسلام دکتر حسين بستان، قائممقام گروه جامعهشناسي پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با اشاره به الگوهاي ديني درخصوص فوايد شوخي و مزاح با در نظر گرفتن زمان و مکان آن به روابط حضرت علي(ع) و حضرت فاطمه(س) اشاره کرده و ميگويد: «در الگوي برتر خانواده اسلامي که نمونه بارز آن خانواده حضرت علي(ع) و حضرت فاطمه(س) است، نمونههاي بسياري از روابط دوستانه و صميمانه همراه با شوخي و مزاح مشاهده ميشود و در روايت آمده است اين دو بزرگوار با حفظ حرمت يکديگر، شوخي و مزاح کرده و اين گونه زندگي را با تمام سختيها و فشارها براي يکديگر شيرين ميکردند.»
اين استاد حوزه با بيان اين که شوخيهاي کلامي و روابط صميمانه عامل کاهش فشارهاي روحي ناشي از زندگي ماشيني و سخت امروزي است، تأکيد دارد: «اگرچه مزاح و شوخي به راحتي آرامش را جايگزين سختيها و استرسها ميکند، اما بيتوجهي به حد و مرز شوخي مشکلات بسياري را به وجود ميآورد و چه بسا به جدايي و تفرقه بين همسران منتهي شود.»
اساساً ارتباط کلامي صميمانه و طنزآلود محبت و عاطفه را در روابط تشديد ميکند و از عوامل تحکيم روابط زن و شوهر است. اما روانشناسان عقيده دارند مرز بين شوخي مثبت با تمسخر و اهانت بسيار باريک است و در صورت توجه نکردن به تفاوت آنها کارکرد منفي در زندگي مشترک و زناشويي به جاي خواهد گذاشت.
اثرات منفي دکتر ابراهيم قرائيمقدم، آسيبشناس اجتماعي معتقد است: «شوخي و خنده به عنوان يک وسيله ارتباطي و پيامي زماني کارکرد مثبت خواهد داشت که از صميم قلب و براي خوشحال کردن طرف مقابل باشد و شوخي کردن با اين ديدگاه در گفتار افراد پديدار ميشود و افراد پيام مثبت را دريافت ميکنند.»
وي ميگويد: «زماني که حد و مرز شوخي رعايت نشود و بخصوص شوخيهاي توهينآميز در محيطهاي خانوادگي مطرح شود، بين روابط فردي شکافهاي عميق ايجاد ميشود و دريافتکننده پيام متوجه اثرات منفي آن خواهد شد. شوخي زماني موجب صميميت و آرامش ميشود که صادقانه بوده و جنبه تحقير، سرزنش و فريبکاري نداشته باشد.»
برخي افراد در شوخيهاي خود به همسرانشان توهين و بياحترامي ميکنند. اگرچه ممکن است، اين شيوه رفتاري عمدي نباشد اما فرد بدون در نظر گرفتن ديدگاه، فرهنگ و باورهاي همسرش مطلبي را براي خنديدن و شادکردن فضا بيان ميکند، دريغ از اين که اين گونه سخن گفتن باعث رنجش خاطر او ميشود. بايد توجه داشت افراد با فرهنگهاي مختلف از شوخي برداشتهاي متفاوتي دارند. با شناخت فرهنگها، حساسيتها، توجه به جنسيت و ميزان تحصيلات همسر مرزهاي شوخي مشخص ميشود و افراد از شوخي کردنهاي نادرست که ناراحتي طرف مقابل را در پي دارد پرهيز ميکنند.
دکتر مهديس کامکار، روانشناس معتقد است: «بين هجوگويي و شوخي تفاوتهاي بسياري وجود دارد که با شناخت تفاوتها زندگي آرام و بانشاط ميسر ميشود. بايد به اين نکته توجه کرد شوخي از مکانيسمهاي دفاعي ناخودآگاه افراد است، شوخ طبعي و ظرفيت پذيرفتن شوخي از دوران کودکي شکل ميگيرد، بنابراين فرد از کودکي و براساس فرهنگي که در آن رشد کرده است، در برابر شوخيهاي مختلف واکنشهاي متفاوتي نشان ميدهد. بنابراين افراد بايد با احترام به فرهنگ و باورهاي يکديگر، شوخي کنند.»
دکتر معدني نيز با اشاره به اين مطلب معتقد است: «در ازدواج افراد با فرهنگهاي مختلف احتمال بروز تنش افزايش پيدا ميکند و اين مسئله به طور ناخودآگاه ممکن است سبب توهين و تحقير افراد با طبقات اجتماعي، تحصيلي و فرهنگي متفاوت شود. بنابراين توصيه ميشود در صورت برقراري چنين پيوندهايي افراد به شناخت کامل از باورهاي يکديگر و آنچه که افراد نسبت به آن تعصب دارند، دست پيدا کرده و به شکلگيري شوخيهايي که بين آنها رد و بدل ميشود دقت کنند.»
حجتالاسلام بستان نيز با اشاره به متون اسلامي و توصيههاي اسلام در خصوص شوخي و خنده ميگويد: «در روايات براخلاق خوش بين همسران تأکيد بسياري شده و شوخي و خنده به عنوان جايگزين مناسب براي تلخيهاي زندگي روزمره معرفي شده است. اما در عين حال اسلام توصيه دارد تا افراد از شوخيهاي زننده نسبت به ديگر افراد و خصوصاً همسر خود پرهيز کنند و حرمت، سنگيني و وقار انسان هنگام صحبت حفظ شود و شوخي نبايد به تحقير طرف مقابل منجر شود.»
فوايد شوخي مزاح و شوخي مصداق بارز ارتباط کلامي صميمانه و عامل مهم در گرمتر شدن و تحکيم روابط زناشويي است. وجود شوخي در زندگي مشترک لازم است و در صورت نبود آن و خشک بودن روابط، بحرانها و مشکلات بر زندگي غلبه پيدا ميکند و به دليل اشباع نبودن همسران از محبت و نداشتن عاطفه به يکديگر، تحمل مشکلات براي آنان دو چندان ميشود و در مواقعي نيز نبود روابط صميمانه و شوخي به طلاق عاطفي منجر ميشود.
دکتر معدني، جامعه شناس معتقد است: «در صورتي که شوخيهاي نابجا باعث نشود تا به حريم خصوصي افراد تجاوز شود اثرات مثبت آن در زندگي خانوادگي نمايان خواهد شد. به عبارتي شوخي زماني کارکرد مثبت دارد که باعث ايجاد يک محيط بانشاط شود و تا حدي پيش نرود که توهينکننده محسوب شود؛ چرا که در اين صورت باعث سستي روابط و گسستن پيوندها ميشود.»
حجت الاسلام بستان نيز با بيان اين که بايد مهارتهاي ارتباطي افراد تقويت شود تا بتوانند به درستي از شوخي بهره بگيرند، ميگويد: «در زمان عصبانيت و ناراحتي همسر بايد از شوخي پرهيز شود و در زمان مناسب از آن استفاده کرد. همچنين فردي که شوخ طبع است نبايد مورد توهين واقع شود و ارزش فردي که شوخي ميکند پائين بيايد.»
دکتر قرائي مقدم با بيان اين که شوخي يکي از بهترين وسايل ارتباط روحي و قلبي است به فوايد اين پديده ارتباطي اشاره و ميگويد: «زندگي با شوخي لذتبخش است و در هر کجا که سبب ارتقاي رابطه بين زن و مرد شود، به تقويت روحي آنان منجر ميشود و بهترين وسيله براي تأمين سلامت روحي، رضايت و امنيت خاطر، دلگرمي و علاقهمندي به زندگي است و دوام و بقاي خانواده را افزايش ميدهد و در موفقيت و توفيق خانواده اثربخش است.»
