آرامکو تنها بزرگترین شرکت نفتی جهان نیست؛ این غول انرژی، ستون اصلی اقتصاد عربستان و یکی از مهمترین اهداف راهبردی در تحولات امنیتی منطقه به شمار میرود.
گروه بین الملل جهان نیوز: وقتی از قدرت عربستان سعودی سخن به میان میآید، پیش از هر چیز نام «آرامکو» به ذهن میرسد؛ شرکتی که نهتنها بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است، بلکه مهمترین منبع درآمد دولت سعودی و یکی از اثرگذارترین بازیگران بازار جهانی انرژی محسوب میشود. آرامکو امروز صرفاً یک شرکت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از قدرت راهبردی عربستان در عرصه بینالمللی به شمار میرود و هرگونه اختلال در فعالیت آن میتواند بر قیمت نفت، اقتصاد جهانی و معادلات امنیتی منطقه اثر بگذارد.
آرامکو چیست؟
شرکتSaudi Arabian Oil Companyکه با نامSaudi Aramcoشناخته میشود، بزرگترین شرکت نفت و گاز جهان از نظر حجم تولید، ذخایر اثباتشده و سودآوری است. این شرکت مسئولیت اکتشاف، استخراج، پالایش، انتقال، صادرات و فروش نفت و گاز عربستان سعودی را بر عهده دارد و تقریباً تمام زنجیره صنعت نفت این کشور را مدیریت میکند.
دفتر مرکزی آرامکو در شهرظهراندر شرق عربستان قرار دارد؛ منطقهای که قلب صنعت نفت این کشور محسوب میشود. این شرکت علاوه بر فعالیتهای بالادستی نفت، مالک پالایشگاهها، مجتمعهای پتروشیمی، پایانههای صادراتی، خطوط لوله و شبکه گستردهای از شرکتهای تابعه در کشورهای مختلف جهان است.
امروز آرامکو بیش از۷۰هزار نیروی انسانیدارد و داراییهای آن از میدانهای عظیم نفتی شرق عربستان تا سرمایهگذاریهای چند ده میلیارد دلاری در آسیا، اروپا و آمریکا گسترده شده است.
آرامکو چگونه شکل گرفت؟
تاریخ آرامکو به سال۱۹۳۳بازمیگردد؛ زمانیکه دولت تازهتاسیس عربستان امتیاز اکتشاف نفت را به شرکت آمریکاییStandard Oil of California (SoCal)واگذار کرد.
در سال ۱۹۳۸، نخستین میدان بزرگ نفتی عربستان در منطقه دمام کشف شد و استخراج نفت آغاز گردید؛ کشفی که مسیر تاریخ عربستان را برای همیشه تغییر داد.
در دهههای بعد، چند شرکت بزرگ آمریکایی از جمله:
Standard Oil of California
Texaco
Exxon
Mobil
سهامداران اصلی شرکت شدند و مجموعهای با عنوانArabian American Oil Company (ARAMCO)را شکل دادند.
اما در دهه ۱۹۷۰، دولت عربستان سیاست ملیسازی صنعت نفت را آغاز کرد. ابتدا بخشی از سهام آرامکو را خرید و سرانجام در سال.۱۹۸۰مالکیت کامل شرکت را در اختیار گرفت.
از آن زمان نام شرکت بهSaudi Aramcoتغییر یافت و به مهمترین دارایی اقتصادی دولت سعودی تبدیل شد. بزرگترین شرکت نفتی جهان
آرامکو امروز از نظر بسیاری از شاخصها، بزرگترین شرکت نفتی جهان محسوب میشود.
برخی از مهمترین ویژگیهای این شرکت عبارتاند از:
تولید روزانه حدود۹تا۱۲میلیون بشکه نفت خام
تولید چندین میلیارد فوت مکعب گاز طبیعی در روز
مالکیت بیش از۲۵۰میلیارد بشکه ذخایر اثباتشده نفت
یکی از بزرگترین ذخایر گاز طبیعی جهان
صادرات نفت به بیش از ۶۰ کشور
در سالهای مختلف، سود خالص سالانه آرامکو از سود مجموع بسیاری از شرکتهای بزرگ جهان نیز بیشتر بوده است و این شرکت بارها عنوان.سودآورترین شرکت جهانرا به خود اختصاص داده است.
آرامکو؛ ستون اقتصاد عربستان
اهمیت آرامکو تنها به صنعت نفت محدود نمیشود.
اقتصاد عربستان طی دهههای گذشته تا حد زیادی بر درآمدهای نفتی متکی بوده و بخش عمده این درآمدها نیز توسط آرامکو تامین میشود.
درآمد حاصل از صادرات نفت این شرکت، منابع مالی لازم برای:
بودجه عمومی دولت
پروژههای عمرانی
توسعه زیرساختها
طرحهای رفاهی
سرمایهگذاریهای خارجی
صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان (PIF)
را فراهم میکند.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان میگویند: آرامکو، موتور محرک اقتصاد عربستان است.
حتی پروژههای عظیمی مانندنئوم(NEOM)، توسعه دریای سرخ، شهر لاین و بسیاری از برنامههای «چشمانداز ۲۰۳۰» نیز به طور مستقیم یا غیرمستقیم به درآمدهای آرامکو وابسته هستند.
مهمترین تاسیسات آرامکو
شبکه عملیاتی آرامکو دهها میدان نفتی، پالایشگاه و پایانه صادراتی را در بر میگیرد، اما چند مجموعه اهمیت ویژهای دارند:
میدان نفتی غوار
بزرگترین میدان نفتی متعارف جهان که دهههاست بخش قابل توجهی از نفت عربستان را تولید میکند.
بقیق(Abqaiq)
مهمترین مرکز فرآورش نفت خام عربستان.
بخش بزرگی از نفت استخراجشده پیش از صادرات در این مجموعه فرآورش میشود.
خریص(Khurais)
یکی از بزرگترین میدانهای نفتی عربستان با ظرفیت تولید بیش از یک میلیون بشکه در روز. راس تنوره
بزرگترین پایانه صادرات نفت عربستان و یکی از بزرگترین بنادر نفتی جهان. ظهران
مرکز فرماندهی و مدیریت آرامکو و محل استقرار بسیاری از واحدهای مدیریتی و تحقیقاتی شرکت.
الجبیل و ینبع
دو قطب اصلی پالایش و صنایع پتروشیمی عربستان که محصولات نفتی و پتروشیمی را به بازارهای جهانی صادر میکنند.
آرامکو چرا اهمیت ژئوپلیتیکی دارد؟
در بسیاری از کشورها، شرکتهای نفتی تنها بنگاههای اقتصادی هستند، اما در عربستان وضعیت متفاوت است.
آرامکو عملاً یکی از ابزارهای اصلی قدرت سیاسی و دیپلماسی انرژی این کشور محسوب میشود.
هر زمان عربستان تصمیم به افزایش یا کاهش تولید نفت میگیرد، بازار جهانی واکنش نشان میدهد.
همچنین تصمیمهای آرامکو نقش تعیینکنندهای در سیاستهایاوپکواوپک پلاسدارد.
به همین دلیل، فعالیت این شرکت از نزدیک توسط دولتهای بزرگ، بانکهای بینالمللی و بازارهای مالی جهان دنبال میشود.
چرا آرامکو بارها هدف حمله قرار گرفته است؟
همین جایگاه راهبردی باعث شده آرامکو در سالهای اخیر بارها هدف حملات نظامی قرار گیرد.
معروفترین حمله درسپتامبر۲۰۱۹رخ داد؛ زمانیکه تاسیساتبقیقوخریصهدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفتند.
این حمله باعث شد حدود۵.۷میلیون بشکه از تولید روزانه نفت عربستانبه طور موقت از مدار خارج شود؛ رقمی معادل حدود پنج درصد عرضه جهانی نفت در آن زمان.
در نتیجه، قیمت جهانی نفت در نخستین روز معاملات با یکی از بزرگترین جهشهای چند دهه اخیر روبهرو شد.
در سالهای بعد نیز نیروهای یمنی چندین بار اعلام کردند که تاسیسات نفتی، پالایشگاهها و زیرساختهای انرژی عربستان را هدف قرار دادهاند. همین حملات نشان داد که امنیت آرامکو، صرفاً یک مسئله داخلی برای عربستان نیست، بلکه مستقیماً با امنیت انرژی جهان گره خورده است.
آرامکو؛ شرکتی فراتر از نفت
امروز آرامکو دیگر فقط یک شرکت استخراج نفت نیست.
این شرکت در حوزههای مختلفی مانند:
گاز طبیعی
پتروشیمی
پالایش نفت
سوختهای پاک
هیدروژن
فناوریهای نوین انرژی
هوش مصنوعی در صنعت نفت
سرمایهگذاریهای بینالمللی
فعالیت میکند و تلاش دارد جایگاه خود را در دوران گذار انرژی نیز حفظ کند.
حملات انصارالله؛ آرامکو در تیررس مهمترین ابزار فشار بر عربستان
از سال ۲۰۱۹ و همزمان با تشدید جنگ یمن،جنبش انصارالله یمنبارها تاسیسات نفتی و زیرساختهای وابسته به شرکت آرامکو را هدف حملات پهپادی و موشکی قرار داد. مهمترین این عملیات در.سپتامبر۲۰۱۹علیه تاسیساتبقیقوخریصانجام شد؛ حملهای که به کاهش موقت حدود۵.۷میلیون بشکهاز تولید روزانه نفت عربستان انجامید و قیمت جهانی نفت را در نخستین روز معاملات با جهشی کمسابقه مواجه کرد. در سالهای بعد نیز انصارالله در چندین نوبت تاسیسات نفتی، پالایشگاهها و پایانههای صادراتی عربستان از جمله آرامکو در.جده، راس تنوره، ینبع و جازانرا هدف قرار داد و اعلام کرد این عملیات در پاسخ به حملات ائتلاف سعودی علیه مردم یمن انجام شده است.
اهمیت هدف قرار گرفتن آرامکو تنها به خسارتهای مالی آن محدود نمیشود. آرامکو شریان اصلی اقتصاد عربستان و مهمترین منبع درآمد دولت سعودی است؛ از این رو، هرگونه اختلال در فعالیت این شرکت میتواند درآمدهای نفتی ریاض را کاهش دهد، صادرات انرژی را تحت تاثیر قرار دهد و حتی بازار جهانی نفت را با نوسان روبهرو کند. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران حملات انصارالله به آرامکو را صرفاً یک عملیات نظامی علیه چند تاسیسات نفتی نمیدانند، بلکه آن را ضربهای راهبردی به مهمترین اهرم قدرت اقتصادی عربستان و پیامی درباره آسیبپذیری زیرساختهای حیاتی این کشور ارزیابی میکنند. در مقابل، مقامهای سعودی و کشورهای حامی ریاض این حملات را تهدیدی علیه امنیت انرژی جهانی توصیف کردهاند و بر لزوم حفاظت از زیرساختهای نفتی تاکید کردهاند.