افتتاح بزرگ‌ترین کنسولگری آمریکا در اربیل، نه یک دستاورد دیپلماتیک، بلکه یک اقدام کاملا راهبردی و تهاجمی است. این پروژه بزرگ، موتور جدیدی برای بی‌ثباتی در منطقه خواهد بود، تنش‌های قومی و مذهبی را دامن می‌زند و آتش‌ غیرقابل کنترلی را روشن می کند که کنترل آن حتی برای خود آمریکا دشوار خواهد بود. به نظر می‌رسد واشینگتن، بار دیگر به جای دیپلماسی و گفت‌وگو، روی استراتژی هزینه‌آفرینی برای دیگران شرط بسته است.

گروه بین الملل جهان نیوز: دولت آمریکا به تازگی اقدام به افتتاح بزرگترین کنسولگری خود در جهان در اقلیم کردستان عراق و شهر اربیل کرده است. موضوعی که با بازتاب های مختلف بین‌المللی همراه شده و دیدگاه های متنوعی در مورد این حرکت مطرح می شود.

گزارش های رسمی حاکی از این هستند که افتتاح این مجموعه به ظاهر کنسولی هزینه ای بالغ بر 800 میلیون دلار روی دست واشینگتن گذاشته و البته که وسعت آن نیز کم از یک شهر ندارد. اغلب صاحب نظران معتقدند که این مجموعه به ظاهر کنسولی، برای اهداف بزرگتری راه اندازی شده و بیراه نیست اگر آن را مرکز فتنه‌جویی جدید آمریکا در غرب آسیا نام نهیم. با این همه، در در مورد این اقدام دولت آمریکا و اهداف و پیام های آن، توجه به 6 نکته ضروری به نظر می رسد.

یک: بسترسازی برای نفوذ عمیق در منطقه غرب آسیا
این اقدام تکمیل‌کننده زنجیره‌ای از پایگاه‌ها و حضورهای نظامی-امنیتی آمریکا در منطقه است. از سوریه تا عراق، آمریکا به دنبال ایجاد یک "کمان کنترل" از نیروهای غیردولتی وابسته است. اربیل، با موقعیت جغرافیایی حساس خود در همسایگی ایران، ترکیه و سوریه، به "ستاد فرماندهی نرم" این کمان تبدیل می‌شود. این کنسولگری عظیم تنها محلی برای ارائه ویزا نیست. احتمالاً مرکزی برای هماهنگی اطلاعاتی، عملیات سیاسی و حمایت لجستیکی از شبکه‌های وابسته واشینگتن در منطقه خواهد بود.

دو: تضعیف حاکمیت‌ها و دامن‌زدن به شکاف‌ها
آمریکا با این اقدام عملاً به حکومت فدرال عراق در بغداد بی‌اعتنایی کرده و مشروعیت دولت مرکزی را زیر سوال برده است. این امر تنش‌های دیرین بغداد-اربیل را تشدید و عراق را در وضعیت شکننده‌تر نگه می‌دارد. در عین حال، نزدیکی جغرافیایی این پایگاه دیپلماتیک-امنیتی به مرزهای ایران، آن را به سکویی برای عملیات روانی، رسانه‌ای و احتمالاً خرابکاری علیه کشورمان تبدیل می‌کند. این اقدام در راستای سیاست "محاصره و مهار ایران" تفسیر می‌شود.

ورای اینها، این حرکت واکنش شدید ترکیه را هم برانگیخته است. آنکارا آن را نوعی اقدامی مشوق برای عناصر جدایی‌طلب پ.ک.ک می‌داند و عمق استراتژیک خود را در خطر می‌بیند. از این رو، آمریکا به قیمت ایجاد شکاف در تشکیلات ناتو و تشدید تنش با ترکیه، این ریسک را پذیرفته است.

سه: بازی معنادار با گسل های قومیتی در غرب آسیا
آمریکا با افتتاح بزرگترین مجموعه کنسولی خود در اربیل به کُردهای عراق می‌گوید: "شما متحد استراتژیک و تحت حمایت ما هستید." اما این حمایت، مشروط و خطرناک است. تاریخ نشان داده آمریکا از گروه‌های قومی به عنوان ابزار فشار مقطعی استفاده می‌کند و در صورت تغییر معادلات، به سادگی آنان را رها می‌کند. پیام این مساله به دیگران نیز روشن است: حاکمیت ملی در خاورمیانه در برابر منافع آمریکا اعتبار چندانی ندارد. این همان موضوع و رویکردی است که آمریکا سالیان سال است آن را در قالب پرونده های مختلف به عینه نشان داده و البته که شکست های متعددی نیز خورده است.

چهار: کنشگری در قالب جنگ اطلاعاتی
افتتاح بزرگترین کنسولگری آمریکا در جهان در اربیل، قابلیت تبدیل شدن به یکی از بزرگ‌ترین مراکز جمع‌آوری اطلاعات در منطقه را دارد. در این چهارچوب، استقرار امکانات نظارتی و اطلاعاتی در این مرکز، می تواند توان جاسوسی و شنود واشینگتن را در کل شمال عراق، غرب ایران و شرق سوریه افزایش دهد. این موضوع خط قرمز امنیتی برای کشورهای منطقه محسوب می‌شود و بدون واکنش از سوی آن ها باقی نمی‌ماند.

پنج: نقض حاکمیت ملی و بی‌ثباتی بین‌المللی
این اقدام نمونه‌ای آشکار از نقض حاکمیت ملی و تضعیف یک کشور مستقل است. چنین رویکردی که بی‌ثباتی را در منطقه‌ای از جهان برای پیشبرد اهداف خود می‌پذیرد، خلاف اصول منشور ملل متحد و هنجارهای بین‌المللی است. این سؤال جدی مطرح است که آیا شورای امنیت اجازه می‌دهد یک عضو دائم، آشکارا به تضعیف تمامیت ارضی یک عضو دیگر بپردازد؟ البته پاسخ در این موارد روشن است و تجربه نشان داد نهادهای بین المللی بیش از آنکه به اجرای قوانین و هنجارها متعهد باشند، پوششی برای اقدامات بازیگران غربی و اقویا در قالب پرونده‌های مختلف هستند. 

شش: ثبات‌زدایی یا مهار خودساخته؟
افتتاح بزرگترین کنسولگری آمریکا در اربیل، واکنش متقابل ایران، ترکیه و حتی روسیه را در پی خواهد داشت. از این رو، احتمال افزایش تحرکات اطلاعاتی این دسته از بازیگران در سطح منطقه کاملا وجود دارد. در عین حال، اقدامات غیرسازنده واشینگتن و متحدانش، انگیزه ای قوی برای گروه‌های مقاومت در عراق و سوریه ایجاد می کند تا مبارزه با "اشغالگران" را تشدید کنند.

البته که در بلندمدت، افتتاح بزرگترین کنسولگری آمریکا در اقلیم کردستان عراق، کردهای این کشور را در معرض تهدید و انزوا قرار می‌دهد و آنان را به هدفی برای تمام کشورهای ناراضی از سیاست‌های آمریکا تبدیل می‌کند و ثبات داخلی عراق را تضعیف می کند.

به طور کلی باید گفت که افتتاح بزرگ‌ترین کنسولگری آمریکا در اربیل، نه یک دستاورد دیپلماتیک، که یک اقدام کاملاً راهبردی و تهاجمی است. این پروژه بزرگ، موتور جدیدی برای بی‌ثباتی در منطقه خواهد بود، تنش‌های قومی و مذهبی را دامن می‌زند و آتش‌ غیرقابل کنترلی را روشن می کند که کنترل آن حتی برای خود آمریکا دشوار خواهد بود. به نظر می‌رسد واشینگتن، بار دیگر به جای دیپلماسی و گفت‌وگو، روی استراتژی هزینه‌آفرینی برای دیگران شرط بسته است. اما تاریخ منطقه نشان داده است که این بازی پرخطر، اغلب بازیکن اصلی را نیز با عواقب پیش‌بینی‌نشده و پرهزینه ای رو به رو کرده است. این "شهر دیپلماتیک" ممکن است به جای سنگر امن، به قلعه‌ای محاصره‌شده در میان امواج خشم منطقه تبدیل شود.