این واکنش تصادفی نیست و از رفتار قابل پیش‌بینی سرمایه‌ی جهانی در دوره‌های رکود اقتصادی می‌آید. در این گزارش نشان می‌دهیم رکود اقتصادی با چه نشانه‌هایی شناخته می‌شود، سرمایه‌گذاران در این دوره‌ها پول خود را به کجا منتقل می‌کنند و این جابه‌جایی چه اثری بر بازار داخلی می‌گذارد.
رکود اقتصادی چیست و با چه نشانه هایی شناخته می شود؟
رکود اقتصادی (Recession) دوره‌ای است که در آن فعالیت اقتصادی یک کشور به‌طور گسترده و برای چند ماه کاهش پیدا می‌کند. تعریف فنی رایج، دو فصل متوالی رشد منفی تولید ناخالص داخلی است، اما این معیار در عمل یک قاعده‌ی سرانگشتی به شمار می‌آید و نهادهای آماری معیارهای بیشتری را بررسی می‌کنند.نشانه‌های عملی رکود برای کسی که بازار را دنبال می‌کند روشن‌تر از این تعریف است. کاهش رشد تولید، افت مصرف خانوارها، بالا رفتن نرخ بیکاری و کم شدن سرمایه‌گذاری شرکت‌ها چهار علامتی هستند که معمولاً با هم ظاهر می‌شوند.
رکود فاز پایانی یک چرخه اقتصادی است
رکود یک اتفاق ناگهانی نیست و انتهای مسیری است که ماه‌ها پیش شروع شده. اقتصاد در یک چرخه حرکت می‌کند که چهار فاز دارد، رونق، اوج، انقباض و بازیابی. رکود همان فاز انقباض است.فهمیدن این چرخه یک نتیجه‌ی عملی دارد. سرمایه‌گذاری که رکود را یک بحران غیرمنتظره می‌بیند، در لحظه تصمیم می‌گیرد. کسی که آن را فاز قابل انتظار یک چرخه می‌داند، پیش از رسیدن به آن برای سبد خود برنامه دارد.
واکنش بانک های مرکزی و اثر آن بر قیمت ها
بانک‌های مرکزی در برابر رکود معمولاً یک واکنش مشخص دارند و آن کاهش نرخ بهره است. هدفشان ارزان کردن هزینه‌ی پول و تشویق مصرف و سرمایه‌گذاری است.این تصمیم اثر مستقیمی بر بازارها می‌گذارد. با کاهش نرخ بهره، بازدهی دارایی‌های کم‌ریسک مانند سپرده و اوراق دولتی پایین می‌آید و جذابیت نسبی دارایی‌هایی که سود ثابت نمی‌دهند بیشتر می‌شود. طلا در همین دسته قرار می‌گیرد و به همین دلیل دوره‌های کاهش نرخ بهره اغلب با رشد قیمت جهانی آن همراه بوده‌اند.
چرخش سرمایه از دارایی پرریسک به دارایی امن
مهم‌ترین رفتاری که در دوره‌های رکود تکرار می‌شود، جابه‌جایی سرمایه است. پول از دارایی‌های پرریسک مانند سهام شرکت‌های رشدی خارج می‌شود و به سمت دارایی‌هایی می‌رود که در ادبیات بازار به آنها دارایی امن (Safe Haven) گفته می‌شود.سه مقصد اصلی این چرخش مشخص است. اول طلا که تاریخاً در دوره‌های بی‌اعتمادی به سیستم مالی تقاضا پیدا می‌کند. دوم اوراق خزانه‌ی آمریکا (Treasury Bonds) که پشتوانه‌ی دولتی دارند. سوم ارزهایی مانند دلار و ین ژاپن که به‌دلیل نقدشوندگی بالا و ساختار اقتصادشان در شرایط بحران خریدار پیدا می‌کنند.
نکته‌ای که باید به آن توجه داشته باشید این است که این چرخش آنی و یکنواخت نیست. در روزهای اول یک شوک، معمولاً همه‌ی دارایی‌ها از جمله طلا فروخته می‌شوند، چون سرمایه‌گذاران برای تأمین نقدینگی هر چیزی را که قابل فروش است نقد می‌کنند. رشد دارایی‌های امن در فاز بعدی و پس از آرام شدن این فشار نقدینگی رخ می‌دهد. همین الگو در بحران سال ۲۰۰۸ و در شوک اوایل ۲۰۲۰ دیده شد.
اثر این چرخش بر بازار طلای ایران
قیمت طلا در بازار داخلی حاصل ضرب دو متغیر است، قیمت اونس جهانی و نرخ ارز. چرخش سرمایه‌ی جهانی روی متغیر اول اثر می‌گذارد و از همین مسیر به بازار تهران می‌رسد.این تفکیک صرفاً تئوری نیست، بلکه کاربرد عملی مهمی دارد؛ وقتی طلا گران می‌شود، تشخیص اینکه موتور محرک این گرانی اونس جهانی بوده یا نرخ ارز، تصویر روشنی از علت و میزان ماندگاری این روند به ما می‌دهد. افزایشی که ریشه در بازارهای جهانی دارد، منطق و سرنوشتی کاملاً متفاوت با رشدی دارد که از انتظارات تورمی داخل کشور سرچشمه می‌گیرد.
مسیر دسترسی به دارایی های جهانی
دنبال کردن این چرخه یک بحث تحلیلی است و معامله روی دارایی‌هایی که در آن جابه‌جا می‌شوند، مسیر جداگانه‌ای دارد. اونس جهانی طلا، جفت‌ارزهایی مانند دلار به ین و شاخص‌های سهام آمریکا همه در بازارهای بین‌المللی قابل معامله‌اند و دسترسی به آنها از طریق یک بروکر انجام می‌شود.مسیر ثبت نام در بازار فارکس معمولاً با تکمیل فرم در سایت بروکر آغاز می‌شود و پس از احراز هویت و واریز اولیه، حساب معاملاتی برای رصد و معامله در بازار جهانی فعال می‌شود. بخشی از تریدرها در ابتدا صرفاً از همین دسترسی برای دیدن واکنش لحظه‌ای بازار به داده‌های اقتصادی استفاده می‌کنند و وارد معامله نمی‌شوند.
ریسک معامله در دوره های پرنوسان
دوره‌های رکود و روزهای انتشار داده‌های مهم اقتصادی، پرنوسان‌ترین بازه‌های بازار هستند و ورود در چنین شرایطی ریسک بیشتری دارد.سه عامل این ریسک را می‌سازند. اول اهرم (Leverage) که امکان معامله با حجمی بیش از موجودی حساب را فراهم می‌کند و زیان را به همان نسبت سود بزرگ می‌کند. دوم باز شدن اختلاف قیمت خرید و فروش در لحظات پرحجم که هزینه‌ی ورود و خروج را بالا می‌برد. سوم پرش قیمت که می‌تواند سفارش را با قیمتی دورتر از انتظار اجرا کند.
به همین دلیل تمرین روی حساب دمو (Demo) پیش از درگیر کردن سرمایه منطقی‌تر است. در این محیط با قیمت‌های واقعی اما بدون پول واقعی معامله می‌کنید و می‌توانید ببینید بازار در روز انتشار داده‌های اشتغال یا تورم چه رفتاری نشان می‌دهد.
آنچه دوره های رکود درباره رفتار سرمایه گذار نشان می دهد
آنچه در هر چرخه تکرار می‌شود، نه فقط رفتار بازار است بلکه رفتار خود سرمایه‌گذاران است. فروش در کف از ترس و ورود در سقف از طمع، الگویی است که در هر دوره و در هر بازاری، از بورس تهران تا بازارهای جهانی، دیده می‌شود.تفاوت کسی که از این چرخه‌ها عبور می‌کند با کسی که در آنها متوقف می‌شود، در داشتن برنامه‌ی از پیش نوشته‌شده است. تصمیمی که در آرامش گرفته شده باشد، در روز پرفشار اجرا می‌شود و تصمیمی که در همان روز پرفشار ساخته شود، معمولاً همان اشتباه همیشگی است.
