| جامعه مدرسين غيرحزبي است |
| گفتگو با حجتالاسلام سيدمحسن صالح |
| پنجشنبه ۲۲ مهر ۱۳۸۹ ساعت ۱۰:۲۴ |
جامعه مدرسین بهواسطه رویکرد دینی و حوزوی خود و نیز ارتباط تنگاتنگی که از سالهای دور میان مردم و روحانیون وجود داشته، میتواند یکی از بزرگترین نقشها را در مسائل جاری کشور و آرایش سیاسی، فرهنگی و اجتماعی آینده جامعه داشته باشد.
حجتالاسلام سید محسن صالح، مدیر سیاسی جامعه مدرسین، طي گفتگویی، به اهمیت این نقش و رویکرد جامعه مدرسین در قبال آن پرداخته است.
عملکرد جامعه مدرسین در سالهای ابتدایی انقلاب اسلامی، در چه زمینههایی تعریف میشد؟
نقش جامعه مدرسین در تعامل با جریانات سیاسی و معادلات بعد انقلاب، به فراخور مقتضیات زمان، دارای فراز و نشیبهای مختلفی بوده است.
اوایل انقلاب، جامعه مدرسین بهخاطر ماهیت حوزوی خود، نقش محوری حتی در مباحث اجرایی داشت. مثلا در انتخاب قضات، در شورای عالی اقتصاد، شورای عالی انقلاب فرهنگی، تغییر کتب درسی و حتی مباحث بینالمللی نقش مؤثر داشت.
در حقیقت میتوان جامعه مدرسین را بهنحوی بازوی حوزوی امام (رحمتا... علیه) در مباحث انقلاب دانست که هرجا ایشان به بنبستی برخورد میکردند، از جامعه مدرسین میخواستند تا وارد شود.
یعنی رویکرد جامعه مدرسین در آن سالها بیشتر یک رویکرد اجرایی بود؟
بله، اما این، علاوهبر آن رویکرد حوزوی بود که جامعه مدرسین داشت.
البته به مرور و با تثبیت نهادها، جنبه اجرایی جامعه مدرسین کمرنگ شد و جامعه به آن اصالت و رسالت اصلی خود که بحث فعالیتهای حوزوی و نظارت، راهنمایی و ارشاد جریانات داخل نظام و حوزه بود، برگشت.
در دهه 70 تا امروز، عمده فعالیتهای جامعه مدرسین نظارت بر عملکرد حکومت و جریانهای سیاسی و ارشاد و راهنمایی آنهاست. بهعنوان نمونه در موضوع سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، جامعه مدرسین در سال 1381 وارد شد و عدم مشروعیت آن را اعلام کرد و امروز ما میبینیم که سازمان مجاهدین بهلحاظ سیاسی به چه ورطهای کشیده شده و شاید اگر در همان مقطع به آن هشدار توجه میشد، امروز بسیاری از این مشکلات را نداشتیم.
اگر بخواهیم تفاوتی میان جامعه مدرسین با یک حزب سیاسی قائل شويم، شاخصترین تفاوت را در چه میبینید؟
آنچه مهم است، نقش و جایگاه پدری جامعه، در قبال جریانات داخلی نظام است. اگر به بیانیههای جامعه مدرسین توجه کنید، میبینید که ما هیچ عقد اخوتی با جریانهای سیاسی نبسته و در بزنگاهها حتی از آنها انتقاد هم میکنیم. حتی در مقطعی در سال 1377 یا 1378 اجلاسیهای توسط جامعه مدرسین برگزار شد که در آن، جریانات مختلف مانند مجمع روحانیون مبارز و خود آقای کروبی هم شرکت کردند که یک اجلاسیه همدلی بود و این اوج جایگاه پدرانه و مقتدرانه جامعه مدرسین را نشان میداد.
در حقیقت هرجا هر گروه، چه چپ و چه راست، نسبت به اصل نظام موضع تخریبی بگیرند، جامعه مدرسین در مقابل آن میایستد و یا به آنها تذکر میدهد و در جایی که افراد خدمت کنند، از آنها حمایت میکند. مثلا در دوره دوم خرداد، علیرغم آنکه جامعه مدرسین دید مساعدی به آن نداشت، اما مواقعی که اقداماتشان در راستای انقلاب بود، از آنها حمایت هم میکرد و به همین منظور مرحوم آقای مشکینی بارها به مجلس و دولت نامه نوشتند و امروز در دولت آقای احمدینژاد هم همین حساسیتها وجود دارد و علیرغم رویکرد حمایتی، در بعضی بزنگاهها از آنها انتقاد میکنیم که این نشاندهنده غیرحزبی بودن جامعه مدرسین است.
جامعه مدرسین علیرغم احزاب، هیچگاه بهدنبال سهمخواهی نیست و اگر برای مثال در انتخاباتی شرکت میکند، به محض آنکه کاندیدایش رأی آورد، خود را کنار میکشد و این شاخص افتراق میان جامعه مدرسین با احزاب سیاسی است که از این به بعد هم این موضوع را تقویت میکنیم و همان نقش پدرانه در قبال احزاب داخل نظام را ایفا خواهیم کرد.
جامعه مدرسین چه نقشی میتواند در آرایش سیاسی آینده کشور داشته باشد؟
همین امروز هم جامعه مدرسین ملجاء و محل تردد و حضور جریانات مختلف سیاسی داخل نظام است و این امر از همان اوایل انقلاب صورت گرفت. جامعه مدرسین بهخاطر سبقه حوزوی و اهمیت جایگاه روحانیت و مراجع نزد مردم، بیشترین نقش را در آرایش سیاسی نظام بر عهده دارد و اگرچه شاید گاهی این نقش کمرنگ شده باشد، اما هیچگاه از بین نمیرود.
فعالیت جامعه مدرسین هیچگاه از حوزه فرهنگی و اجتماعی به مسائل محض سیاسی تغییر ماهیت نمیدهد و همانطور که آقا فرمودند، با توجه به سابقه 50 ساله آن، یک اعتبار ذاتی بهدست آورده که میتواند در جامعه در مواقع ضروری موضعگیری کند. جامعه مدرسین در یک مقایسه اجمالی، همان نقش رهبری را برای جامعه دارد که حضرت آقا هم فرمودند جامعه مدرسین باید اتاق فکر نظام باشد.
عملکرد جامعه مدرسین در مسائل پس از انتخابات ریاست جمهوری چگونه بود؟
در مسائل پس از انتخابات، جریانی برای براندازی نظام تلاش کرد که هر چند شاخههای اصلی آن زده شد، اما باید توجه داشته باشیم که دشمن هیچگاه دست از دشمنی خود برنمیدارد؛ گاهی در قالب انتخابات و یا در فرصتهای دیگر از طرق فرهنگی، اقتصادی و غیره به انجام توطئه میپردازد.
در اینجا جامعه مدرسین میتواند دیدبان زیرک و تیزبینی برای رصد آنها باشد. مثلا همان موضوع سازمان مجاهدین انقلاب، حاکی از دوراندیشی جامعه مدرسین بود.
درخصوص جریانات پس از انتخابات، جامعه مدرسین وارد عرصه شد و جریان اصلی را از جریان غافل و فریبخورده جدا کرد و طبیعتا با توجه به جذب حداکثری که آقا فرمودند، باید افراد غافلی که هوشیار شدند و به دامن انقلاب بازگشتند، حفظ کرد؛ ولی نمیتوان دست رأفت به سر کسانی کشید که بر همان رویه خود اصرار دارند.
شما گردآورنده مجموعه هشت جلدی «جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از آغاز تا اکنون» نیز هستید. با چه انگیزهای این کار را انجام دادید؟
با انگيزه ضرورت شناخت هرچه بیشتر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و آشنایی با فعالیتهای آنها بهعنوان تشکلی تأثیرگذار در انقلاب اسلامی. مجموعه هشت جلدی «جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از آغاز تا اکنون» منبعی ارزشمند برای آشنایی با این تشکل و انگیزه اصلی بنده بوده است و از آنجا که اغلب اسناد این مجموعه برای نخستینبار منتشر میشوند، منحصربهفرد بوده و بسیاری از حلقههای مفقوده تاریخ انقلاب را آشکار میکنند.
جامعه مدرسین بهعنوان یکی از تشکلهای حوزوی نظام و دیرپاترین تشکل سیاسی کشور، دارای چه جایگاهی در جامعه است؟
در مورد اهمیت و جایگاه خاص جامعه مدرسین باید گفت که این تشکل بهلحاظ نقشی که در برهههای مختلف داشته و همچنین جایگاه ویژه حوزوی و اعضا که همه از مدرسین و تأثیرگذاران عرصه حوزه بودهاند، از اهمیت زیادی برخوردار است و ضرورت شناخت آن برای نسلهای امروز و آینده بهخوبی درک میشود. اساسا خیلی از طلبهها احساس میکنند جامعه مدرسین از سال 1370 در فعالیتهای سیاسی، حاضر و قدمت آن شاید به 20 سال قبل برسد، اما این عدم شناخت و آگاهی دقیق، ناشی از نبود منبعی جامع و کامل برای کسب اطلاع از تاریخچه فعالیتهای این تشکل است؛ بر این اساس با توجه به کهولت سن و فراموشی برخی اعضای جامعه و همچنین رحلت چند نفر از اعضا، احساس شد که چنانچه نسبت به جمعآوری اطلاعات این جامعه و حفظ و نگهداری آنها اقدامات لازم صورت نگیرد، تمام تاریخ این تشکل به فراموشی سپرده شده و برای نسلهای امروز و فردا نیز چیزی باقی نخواهد ماند.
آیا از ابتدا برای تدوین این مجموعه قصد داشتید در چنین حجم وسیعی کار کنید؟
خیر، جامعه مدرسین در ابتدا کاری یک جلدی خواسته بود، ولی از آنجا که فعالیتها گسترده بود، در پی تحقیقاتی که انجام شد به این نتیجه رسیدم که چنانچه مجموعه در یک جلد گردآوری شود، حق مطلب ادا نشده و بسیاری از مطالب و مسائل ناگفته ميماند، بنابراین یک جلد از این مجموعه، زندگینامه اعضا، و یک جلد، فعالیتهای پیش و پس از انقلاب است و بقیه جلدها نیز بیانیههای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم را در بر میگیرد.
با توجه به مطالب گردآوری شده، هسته اولیه جامعه مدرسین بهصورت دقیق چه زمانی شکل گرفته است؟
هسته اولیه تشکل سال 1337 شکل گرفت، در این سال به دعوت امام بحث اصلاح ساختار حوزه مطرح میشود که گروهی بهعنوان هیئت مصلحین حوزه، در زمان مرحوم بروجردی، با هدف اصلاح ساختار حوزه فعال شدند که اواخر 1339 با رحلت آیتا... بروجردی هیئت تقریبا منحل و کاری پیش نمیبرد، اما اعضای گروه در اعتراض به بحث انجمنهای ایالتی و ولایتی در سال 1341 و با هدف حمایت از امام و اقدامات سیاسی، دوباره فعال میشوند و در سال 1342 با بحث 15 خرداد این تشکل بهصورت رسمی وارد عرصه مبارزاتی شده، با عنوان جمعیت سری، اساسنامه را تدوین کرده و با عنوان جمعیت 12 نفره سری، فعالیت میکنند که با لو رفتن اساسنامه در سال 1345 جمعیت از هم پاشیده و اعضا یا تبعید و یا بازداشت میشوند. از سال 1345 تا 1356 افت مبارزاتی بود و عمده فعالیتهایگروه، در قالب سخنرانیهای پراکنده و صدور بیانیه انجام میشد.
در قضیه اعلام مرجعیت حضرت امام، جامعه مدرسین چه نقشی ایفا کرد؟
اعلام مرجعیت، نقش مهمی در مصونیت حضرت امام داشت و بیانیه خلع سلطنت شاه، از بیانات تأثیرگذار آن زمان بوده است. ایراد سخنرانی، اعزام طلاب برای تنویر افکار عمومی، دعوت مردم به تعطیلی و شرکت در تظاهرات، ارسال تلگراف به امام و تکثیر آنها، رسیدگی به زندانیان، تبعیدشدگان، خانواده شهدا و دعوت به تعطیلی حوزهها را میتوان از جمله فعالیتهای جامعه مدرسین پیش از انقلاب عنوان کرد.
آیا بعد از انقلاب، ماهیت کار جامعه مدرسین و فعالیت آنها فرق کرد؟
بعد از انقلاب، ماهیت جامعه مدرسین و فعالیت آنها فرق میکند. در سال 1358 اساسنامه جدید تشکل به تصویب اعضا رسیده و با اساسنامه جدید تشکل جامعه مدرسین با انگیزه بالا و تجدید حیات مجدد وارد عرصه سیاسی فرهنگی نظام میشود
منبع: هفته نامه پنجره/ شماره 63
جامعه
)
