| نگرانی کارشناسان از آثار اجتماعی یارانه نقدی |
| محسن مقدسی |
| يکشنبه ۲۶ مهر ۱۳۸۸ ساعت ۱۰:۰۵ |
در حالیکه لایحه هدفمند سازی یارانه ها در مجلس در حال بررسی است برخی کارشناسان معتقدند که این طرح دارای آسیب های جدی اجتماعی است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی جهان برخی از این اشکالات و نگرانی های های ناشی از اجرای این طرح در حوزه مسائل اجتماعی که تا به حال از سوی کارشناسان مطرح شده به شرح زیر است.
1-در شرايط يك اقتصاد مصرف زده، پرداخت نقدي يارانه صرف كالاهاي غيرضرور يا پركردن خلأهاي هزينه اي خانوار مي شود و اگر این کار همراه با کاهش یارانه کالاهای اساسی باشد ،به طور قطع منجر به کاهش مصرف كالاهاي اساسي می شود و اين موضوع مي تواند از منظر به خطر انداختن سلامت جامعه قابل توجه باشد.
2-پرداخت نقدي يارانه ها در جامعه اي كه دچار فشار تقاضا است، مي تواند سازوكار هزينه خانوار را به هم بريزد. افزايش درآمد بدون كار صورت گرفته مي تواند منشأ يك نابساماني در هزينه هاي اين خانواده باشد. از اين بابت تاكيد مي شود كه رشد درآمدي هر خانواري بايستي بصورت تدريجي و متناسب با كار انجام شده و همراه با سطح برخورداريهاي فرد يا خانوار انجام شود. در غير اين صورت نحوه هزينه كردن درآمد اضافه، هم براي خانواده و هم جامعه مضر است.
3- الگوي مصرف بايستي بر مبناي الگوي درآمدي يك خانوار تعريف شود. همواره تغييرات در الگوي مصرفي پس از تغييرات الگوي درآمدي و با يك اختلاف فاز منطقي صورت مي گيرد.با اين مختصر اگر الگوي مصرفي يك خانوار بيش از الگوي درآمدي تغيير كند مي تواند يك تهديد به حساب آيد.
از اين بابت پول به درب خانه مردم، يكباره هزينه ها و نحوه مصرف را چنان تغيير مي دهد كه درآمد مضاعف نيز جبران آن نخواهد بود. به سخن ديگر مصرف جديد تنها در سطح درآمد ايجاد شده نمي ماند و در مراحل بعدي بصورت زنجيروار هزينه هاي ديگري را نيز ايجاد مي كند و كم كم الگوي مصرف خانوار را تغيير مي دهد.
بايد توجه كرد كه اين افزايش درآمد از طريق پرداخت نقدي يارانه، بلافاصله با تورم جبران مي شود و عملاً تنها الگوي مصرف تغيير مي كند.
4- يكي از آثار اجتماعي نقدي سازي يارانه ها تغيير فرهنگ كار است. یارانه نقدی پرداختی در تعدادي از دهك ها از درآمد طبيعي و ماهانه يك خانوار بيشتر است. از اينرو ممكن است با پرداخت مستقيم يارانه به نوعي تن پروري و فرار از كار در اين خانوارها ايجاد شود كه مي تواند از حيث اجتماعي و اقتصادي بسيار نگران كننده باشد.
5- با پرداخت يارانه نقدي اتفاق جديدي در خانواده مي افتد. درآمد رئيس خانواده افزايش مي يابد و اين به خودي خود سطح توقع اعضاي خانواده را بالا مي برد. اين در حالي است كه در ميان مدت اين افزايش درآمد با تورم از بين مي رود و هنوز مزه اين افزايش درآمد زير زبان نمانده كه تورم كام رئيس خانواده را تلخ مي كند. لذا انتظار مي رود ميان رئيس خانواده و اعضاي خانه بر سر توقعات جديد تنش ايجاد شود. اين موضوع زماني حادتر مي شود كه رئيس خانواده درايت و مديريت لازم براي هزينه و تشخيص اولويت هاي زندگي را نداشته باشد.بطور مشخص خانواده هاي اعتياد از اين منظر بيشترين آسيب را خواهند ديد.
6- سياست هاي همراه با شوك داراي چند ويژگي است كه يكي از آنها واكنش هاي اجتماعي است.
جامعه شناسان معتقدند كه شوك هاي اقتصادي و سياسي بايد در بستري از آرامش و سكون در جامعه وارد شود. در اين صورت است كه انتظار مي رود اثر دفعي اجراي طرح قابل كنترل باشد.
بنابراين هشدار داده مي شود در شرايطي كه پيامدهاي شوك هاي قبلي سیاسی از يك طرف و وجود نوعی دلهره و واهمه از اجرای این طرح و به هر دليل از سوی دیگر در جامعه وجود دارد، اثر شوك حذف یارانه با برهم افزايي شوك هاي قبلي چندين برابر مي شود كه مي تواند نگران كننده باشد.
جامعه
)
