«شبکه های خبری بین المللی و اطلاع رسانی تحولات مصر »
بررسی نقش رسانه ها در جامعه جهانی
۲۰ بهمن ۱۳۸۹ ساعت ۱۱:۵۱
رويكرد شبكههاي تلويزيوني در قبال انقلابهاي مردمي مصر و تونس از همراهي برخي ديگر از رسانههاي عربي با رسانه های غربي حكايت دارد و علاوه بر شبكههاي تلويزيوني ملي چندين كشور عربي و اسلامي در حمايت از رژيم مبارك، برخي ديگر از شبكه های خبري به اصطلاح بينالمللي نيز در اقداماتي غير حرفهاي تظاهرات گسترده مردم را جماعت اندك اغتشاش گران ناميدند.
سرویس گزارش جهان
جرقه اولیه انقلاب یک ماهه تونس یعنی خودسوزی یک جوان تحصیلکرده و اعتراضات بعد از آن که منجر به فرار رئیس جمهور زین العابدین بن علی شد، از سوی اکثر رسانه ها مورد توجه قرار نگرفت و تنها رسانه های محلی غیر رسمی، شبکه های اجتماعی، وبلاگ ها و شبکه الجزیره و العالم به آن پرداختند و زمینه آگاهی و حمایت بسیاری را در خود تونس و خارج از آن فراهم کردند.
در موضوع مصر، رسانه ها نمی خواستند اشتباه خود در تونس را تکرار کنند و از همان ابتدا به طور کامل وارد ماجرا شدند. این وضعیت، وسیله ای برای ارزیابی رسانه های مختلف از سوی مخاطبان است. چه بسیار رسانه هایی که در این مقاطع مخاطبان خود را از دست می دهند و چه رسانه های دیگری که مخاطبانی به دست می آورند.
نحوه برخورد رسانه های غربی با رویدادهای اخیر مصر و تونس، علامت سوال های زیادی را درباره نقش واقعی رسانه ها در جامعه جهانی مطرح می کند. رسانه های غربی بی توجه به ریشه مطالبات مردمی مصر و تونس، خود را به مسایل دیگری مشغول کرده اند که آینده رژیم صهیونیستی مهم ترین آنهاست.
در اواخر سال ۲۰۰۳ میلادی طی ۹ روزی که اتحاد مخالفان 'ادوارد شوارد نادزه' رییس جمهور وقت گرجستان و طرفداران غرب تظاهرات خود را با هدف سرنگونی وی ادامه می دادند، رسانه های غربی به طور هم نوا آنقدر با صدای بلند نواختند تا گوش و چشم جهان را از صداها و تصاویر مورد نظر خود درباره این تظاهرات پر کردند. در آن هنگام غربی ها اعلام نکردند که هدف از جنگ سیاسی و رسانه ای جاری حمایت از 'میخائیل ساکاشویلی' نامزد متحد غرب بود و در این ۹ روز پرچم آزادی، دمکراسی و یاری خواهی مردم را بارها بر افراشتند. رسانه های غربی مساله گرجستان را با داستان های شاعرانه آمیختند و نامی شبیه نام عطرها به آن اعطا کردند و انقلاب ساکاشویلی را 'انقلاب مخملین' یا 'انقلاب گلها' نام نهادند.
یک سال پس از آن، رسانه های غربی با تظاهراتی مشابه در اوکراین همسایه گرجستان همصدا شدند و از یک متحد دیگر غرب یعنی 'ویکتور یوشنکو' حمایت کردند. رسانه های غربی باز هم سخاوتمندانه نام انقلاب را به تظاهرات این متحد خود بخشیدند و آن را با رنگ نارنجی زینت دادند و کوشیدند چنین وانمود کنند رویدادهای اوکراین اقداماتی زیبا و پسندیده و شبیه یک کار هنری است، نه یک اقدام سیاسی.
رسانه های غربی چنین برخوردی را با دو تظاهرات موسوم به 'انقلاب' انجام دادند که متحدان غرب را روی کار آورد، اما برخورد همین رسانه ها با دو قیام در جهان عرب که علیه متحدان غرب در جریان است چگونه بود؟ حرکت مردم تونس از ابتدا تا ۲ روز پیش از پیروزی با بی توجهی کامل رسانه های غربی مواجه شد. اما درباره مصر وضعیت کاملا متفاوت بود. رسانه های غربی از پایان حوادث روز اول اعتراض های مردمی مصر، آن را مورد توجه قرار دادند و بخش زیادی از ساعات پخش یا ستون های مطبوعات را به آن اختصاص دادند، اما به سرعت از دامنه این توجه کاسته شد. به طوری که بسیاری از رسانه های غربی این اعتراض های مردمی را 'حوادث و ناآرامی و یا حداکثر خیزش مردمی' توصیف کردند. این رسانه ها هیچ توجهی به حضور توده های مردمی و میزان رنج غیرنظامیان در برابر وحشیگری دولت های عربی نکردند، زیرا سرگرم امور دیگری بودند که فریاد های اعتراضی مردم مصر راهی در آن نداشت. دمکراسی و حقوق و آزادی ملت مصر بودند.
آنها اعلام کردند: امر حتمی این است که تغییری در مصر روی می دهد ولی باید پرسید: این چگونه تغییری است؟ و چگونه می توانیم آن را مدیریت کنیم؟ برای آنها مساله مهم در این تغییر، تاثیرات و پیامدهای گسترده این تغییرات بر سر نوشت اسراییل، فلسطینی ها و منافع غرب در خاورمیانه است.
رويكرد شبكههاي تلويزيوني در قبال انقلابهاي مردمي مصر و تونس از همراهي برخي ديگر از رسانههاي عربي با رسانه های غربي حكايت دارد و علاوه بر شبكههاي تلويزيوني ملي چندين كشور عربي و اسلامي در حمايت از رژيم مبارك، برخي ديگر از شبكه های خبري به اصطلاح بينالمللي نيز در اقداماتي غير حرفهاي تظاهرات گسترده مردم را جماعت اندك اغتشاش گران ناميدند.
شبکه العربیه وابسته به سعودی ها یکی از رسانه های حامی دولت مصر بود و قطعا مدیران آن راضی به سرنگونی حسنی مبارک نبودند اما دراین ماجرا چاره ای نداشتند که یا صحنه درگیری های مصر را به رقیبان خود یعنی الجزیره و العالم بسپارند و مخاطبان خود را به یک باره از دست بدهند یا این که با سمت گیریهای خاص خود وارد ماجرا شده و به اطلاع رسانی بپردازند. این روند تا عصر روز شنبه بیشتر دوام نیاورد و در پی اعلام حمایت و پشتیبانی ملک عبدالله پادشاه عربستان از مبارک، این شبکه شیوه خود را تغییر داد و به جای پوشش تظاهرات یا مردم حاضر در خیابان ها، تنها خیابان های خلوت و مراکز غارت شده را نشان می داد.
شبكه العربيه در رويكردي غير حرفهاي با پوشش جهت دار اخبار مربوط به تحولات مصر سعي در ايجاد رعب در مردم مصر براي عدم حضور در تظاهرات و ايجاد وحشت از آينده درباره وقوع قحطي و گراني و غارت اموال عمومي نمود. اين شبكه تنها با پوشش گسترده اظهارات مقامات رژيم حسني مبارك از جمله عمر سليمان و احمد ابوالغيط تلاش دارد تا به مخاطبان خود القا كند كه پس از مهار بحران توسط دولت جديد اوضاع اقتصادي بهبود خواهد يافت.
العربيه به ويژه دوربينهاي خود را بيشتر در اماكن خالي از تظاهراتكنندگان و يا اماكني با تجمعات اندك مستقر كرده و در پوشش خبري خود به گونهاي عمل ميكند كه از شدت تظاهرات و اعتراضات مردمی آنها بكاهد. این شبکه با پخش تصاويري زنده از قاهره به گونهاي وانمود ميكرد كه تعداد انگشت شماري از مردم بدون سردادن هيچ گونه شعاري در خيابانها راه ميروند و نیز با پخش تصاويري از پل ششم اكتبر اعلام كرد كه اين پل يكي از مهمترين شريانهاي حياتي قاهره است و همان گونه كه در تصوير مشاهده ميشود عبور و مرور بر روي آن به صورت كاملا طبيعي در جريان است.
در حالی که شبکه الجزیره و العالم به صورت مستمر تصاویری را که نشانگر جمعیت حاضر در میدان التحریر است را به نمایش می گذارند، شبکه سعودی العربیه به پخش تصاویر مناطق خالی از جمعیت قاهره میپردازد. العربيه در راستاي اندك نشان دادن تعداد بي شمار تظاهرات كنندگان مصري در اعتراض به سياستهاي حسني مبارك كه خواستهاي جز تغيير رژيم مصر ندارند؛ در پوشش خبري خود از واژه "مجموعه " كه بيانگر محدود بودن افراد است، براي تظاهراتكنندگان استفاده ميكند.
شبکه تلویزیونی العربیه تصاویری را با لوگوی زنده از میدان آزادی(التحریر) در مرکز قاهره پخش می کند که تعداد اندکی از تظاهرکنندگان را نشان می دهد درحالی که کاربران اینترنتی می گویند که شبکه العربیه در اقدامی فریبکارانه این تصاویر را ساعت ۹ صبح و قبل از شروع تجمع گسترده مردم در این میدان ضبط و سپس این تصاویر ضبط شده را هنگام تجمع گسترده مردم در میدان آزادی با لوگوی زنده پخش می کند به گونه ای که انگار تعداد اندکی تظاهرکننده در این میدان حضور یافته اند.این کاربران اینترنتی برای رسوا کردن این اقدام غیراخلاقی شبکه العربیه اقدام به انتشار همزمان تصاویر شبکه العربیه و شبکه های العالم و الجزیره می کنند که اختلاف در تعداد حاضران در میدان آزادی شهر قاهره را به خوبی نشان می دهد.
تحریف های رسانه ای العربیه در نمایش ثبات در مصر در حالی صورت می گیرد که رژیم صهیونیستی نیز آینده ای برای نظام حاکم بر مصر متصور نیست. یک موسسه پژوهشی اسرائیلی از تلآویو خواسته است که خود را برای تغییرات ریشهای جدی پس از "حسنی مبارک" رئیسجمهور مصر که دوران حکومتش به پایان رسیده است، آماده کند.
در این پژوهش که مرکز پژوهشهای امنیت ملی وابسته به دانشگاه "تلآویو" آن را انجام داده، به نقش شبکه های خبری بین المللی و سایر رسانهها در انتشار دامنه قیامهای مردمی که انتظار میرود در سایر کشورهای عربی نیز صورت گیرد، اشاره شده است.
بر اساس این تحقیق، رسانههای بینالمللی و به ویژه رسانه های حامی مقاومت نقش مهمی در رسوا کردن اقدامات رژیم مبارک و محدود کردن نحوه سرکوب تظاهراتکنندگان در این کشور داشته است. شبکه های تلویزیونی بین المللی ایران نیز حضور پررنگی در انعکاس انقلاب مردمی مصر به خود اختصاص داده اند. شبکه های العالم و پرس تی وی به صورت لحظه به لحظه این تحولات را پوشش می دهند.
شبکه العالم همزمان با وقوع انقلاب مردمی مصر برنامه های عادی خود را قطع نمود و به پخش لحظه به لحظه و کامل تحولات مصر پرداخت. این شبکه با به کارگیری ۱۲ خبرنگار در شهرهای مختلف این کشور برای پوشش خبری تحولات مصر، گستره پوشش خود را تا سطح ده استان توسعه داده است.
شبکه العالم همچنین با آغاز دهه فجر به تولید برنامه "بین الثورتین" برای مقایسه تصویری انقلاب اسلامی ایران و تحولات جاری مصر در زمینه فساد نظام حاکم، پیوستن ارتش به مردم، بهره گیری از چماق داران، گرایش اسلامی مردم، اصلاحات دیر هنگام و سطجی رژیم برای غلبه بر خشم مردم پخش نمود و سخنان امام راحل(ره) خطاب به مردم مصر، از دیگر اقدامات شبکه العالم در حمایت از نهضت مردمی مصر بود.
این شبکه واکنش محافل سیاسی و مردمی مصر نسبت به سخنان مبارک را به سرعت بازتاب داد و به مقابله با شایعاتی که نظام حاکم پر اکنده می نماید، پرداخت.
عملکرد روزهای اخیر شبکه العالم در پوشش انقلاب مردم مصربه برتری خبری این شبکه درمقایسه با بسیاری از شبکه های ماهواره ای عربی منجر شده است. به گونه ای که هم اکنون یکی از مهم ترین منابع خبری تحولات مصر به شمار می آید. این پوشش گسترده شبکه العالم در حالی صورت می گیرد که شبکه های دولتی مصر هشدار داده اند با عوامل آشوب های مصر یعنی رسانه های خارجی مبارزه می کنند در نتیجه هواداران مبارک هر جا خبرنگاری خارجی ببینند به آنها حمله و وسایل گزارشگری آنها را منهدم می کنند.
طرفداران رژیم مبارک که خود را در همه جای قاهره و در میان جمعیت معترضان مخفی کردهاند، با حمله به خبرنگاران شبکه العالم آنها را در چند مرحله مورد تعرض قرار دادند، شکستن دوربینهای خبرنگاران اعزامی این شبکه و یورش به استودیو درحال پخش زنده و مضروب ساختن کارشناس برنامه میتواند اوج خشونت دولت مبارک علیه خبرنگاران باشد.
گروهی از افراد ناشناس به دفتر این شبکه در قاهره حمله کرده بودند. گفتنی است حمله به گروههای خبری شبکه العالم و سایر گروههای خبری توسط نیروهای امنیتی تحت فرمان ژنرال سلیمان به همراه قطع تلفن همراه و قطع اینترنت یکی از راههای مقابله رژیم برای عدم اطلاعرسانی دقیق است.
