| انجمن ادبي با قند و چاي كوپني |
| جواد محقق |
| سه شنبه ۱۶ شهريور ۱۳۸۹ ساعت ۱۴:۳۳ |
در سالهاي اول انقلاب تصميم گرفتم يك انجمن ادبي در زادگاهم راه بيندازم. بعد از جلب نظر تعدادي از دوستان، بالاخره انجمن ادبي «ميلاد» در اواخر سال 1358 در همدان تأسيس شد و بهعنوان اولين انجمن ادبي استاني كشور رسما اعلام موجوديت كرد. انجمن ما، نخستين حلقه شاعران مسلمان و انقلابي بود كه مجموعه شعر استاني منتشر كرد. به همين دليل، يكي از فعالترين تشكلهاي ادبي در آن سالها، انجمن ميلاد بود كه توانست تعداد قابل توجهي از شاعران جوان را زير يك چتر جمع كند.
برخي از اعضاي اين انجمن ادبي، قبل از انقلاب هم بهعنوان شاعر شناخته ميشدند و آثارشان در مطبوعات به چاپ ميرسيد كه با تشكيل انجمن ميلاد، رسما به «ارتش ادبي انقلاب» پيوستند، كساني مثل آقاي احمد خوانساري، كه چهره شناخته شدهاي محسوب میشدند؛ اما افراد زيادي هم بودند كه نخستين تجربههايشان را در انجمن ميلاد بهدست آوردند و بعدها بهعنوان شاعران نامداري در جامعه ادبي كشور مطرح شدند، مثل سياوش ديهيمي، ميرهاشم ميري، مهدي موسوي و...
اولين مجموعه شعر انجمن هم در سال 60 به چاپخانه رفت كه بعد از آن دو ـ سه مجموعه ديگر هم به شكل جُنگ منتشر كرديم كه باز، اولين مجموعههاي ادبي استاني در سطح كشور بود و باعث حركت استانهاي ديگر شد. اين انجمن تا سال 1365 ـ كه من در ايران بودم ـ بسيار فعال بود و بيشترين شبهاي شعر كشور را (بعد از استان گيلان به همت آقاي فخر موسوي) برگزار كرد. در فاصله سالهاي 1359 تا 1365 بيش از 70 شب شعر، كنگره، سمينار فرهنگي و جنگ ادبي در سراسر استان به همت انجمن ميلاد برگزار شد كه در آن زمان و با توجه به شرايط دشوار كشور، كار بزرگي بهشمار ميآمد و در سراسر ايران، كاري كمنظير بود.
اما اينكه چگونه چنين انجمني در شهر همدان پا گرفت، علاقه و اعتقاد فردي من به ضرورت چنين تشكلي بود. فكر ميكردم در كنار آن همه فعاليتهاي انقلابي، تحركي در حوزه ادبيات انقلاب صورت نميگيرد و بايد كاري انجام داد. به هر حال، خيلي زود تعداد شعرهاي چاپ شده اعضاي انجمن ما در مطبوعات و روزنامههاي آن روزگار، گاهي به تنهايي با اشعار شاعران سراسر كشور در بعضي مجلات برابري ميكرد.
من اين انجمن را در منزل خودمان تأسيس كردم و دوستان، براي شركت در جلسات، هفتهاي دو بار به خانه ما ميآمدند. كنار هم مينشستيم، شعرهاي جديد خوانده ميشد و حاضران، كارهاي يكديگر را نقد ميكردند. گاهي هم بحثهاي مختلف شعري اتفاق ميافتاد كه اين بحثها باعث بالا رفتن تخصص ادبي دوستان عضو انجمن ميشد.
تنها هزينه آن جلسات، چند استكان چاي با مقداري قند بود كه البته با توجه به شرايط آن روزگار، كمي دشوار بود. من تازه ازدواج كرده بودم و تمام سهميه قند و چاي كه با آن كوپن دو نفره به ما ميدادند، در همان يكي ـ دو جلسه اول، مصرف ميشد. متأسفانه به صورت آزاد هم عرضه نميشد كه كسي بتواند آن را با قيمت بيشتر از بازار تهيه كند. جلسه شعر هم كه بدون چايي نميشود!
بعد از اين مشكلات، جلسات انجمن، يكي در ميان در منزل ما و منزل آقاي احمد خوانساري برگزار شد. به دو منظور؛ اول اينكه مدتها پاي آقاي خوانساري به دليل تصادف شكسته بود و نميتوانست خيلي از منزل خارج شود و ديگر اينكه قند و چاي هم كم ميآورديم و به همين دليل، دوستان تصميم گرفتند اين بار روي دوش دو نفر باشد.
بعدها كه تعداد اعضاي انجمن بيشتر شد، نگراني ما اين بود كه در سرماي زمستان همدان، اتاق را با كدام نفت گرم كنيم؟ چون آن هم كوپني و سهميهاي بود. اين بود كه تصميم گرفتيم جلسات را به يكي از كتابخانههاي شهر ببريم. آنجا بود كه به ما گفتند براي ميزباني جلسات انجمن بايد از اداره كل ارشاد اجازه بگيرند كه همين مراجعه، موجب خير شد و ارشاد همدان، خودش ميزباني انجمن ميلاد را با هزينههاي قند و چاي و شيرينياش به عهده گرفت. ما هم بهناچار، انجمن را از خانه خارج كرديم و بهصورت غيررسمي زير نظر ارشاد قرار گرفت. وگرنه تأسيس و ادامه حياتش، ربطي به اين اداره نداشت. البته وقتي پاي انجمن به آنجا باز شد، شبهاي شعر را بهصورت گسترده به فعاليتها اضافه كرديم. مثلا در مناسبتهايي مانند هفته دفاع مقدس كه در سراسر كشور سه ـ چهار برنامه به اين مناسبت برگزار ميشد، انجمن ما 14 جنگ ادبي ـ هنري در سراسر استان برگزار ميكرد.
چرا؟ ادبيات يك هنر كمهزينه است. مقايسه كنيد آن را با هنرهاي تجسمي يا تئاتر و سينما ـ كه هزينههاي هنگفتي دارند. براي همين به دوستان جواني كه همه ساله در اردوهاي شعر و قصه دانشآموزي و دانشجويي شركت ميكردند، توصيه ميكردم در خانههاي خودشان، در مساجد، پاركها و هرجا كه فضايي برايشان مهياست، كنار هم بنشينند و بدون هياهو و سر و صدا، انجمن ادبي راه بيندازند و خودشان را رشد دهند.
هزينه توليد ادبي، علاوه بر ذوق ادبي، يك قلم و چند ورق كاغذ است و هيچ هزينه ديگري ندارد. براي همين بهراحتي و با حداقل هزينه ميشود انجمنهاي ادبي فراواني را در جاهاي مختلف حتي در مناطق روستايي راهاندازي كرد. شاعران جوان ميتوانند در نشستهاي صميمي، محصولات فكري و دستاوردهاي ادبي خود را با ديگران در ميان بگذارند.
اينكه رهبري هم در بياناتشان در ديدار اخير خود با شاعران اشاره كردند كه انجمنهاي ادبي را گسترش دهيد، به اين دليل است كه شاعران و نويسندگان نبايد منتظر حمايت نهاد، مؤسسه يا وزارتخانهاي بنشينند و كار را به تعويق بيندازند.
راهاندازي انجمني مثل انجمن ادبي ميلاد در همدان، امروز بهمراتب سادهتر و آسانتر از سالهايي است كه ما حتي براي تأمين قند و چاي مهمانان هم دچار سختي بوديم. پس جاي معطلي نيست. همه در همهجا ميتوانند اين انجمنهاي ادبي را بدون هياهو و تشريفات راه بيندازند و راه رشدشان را هموار كنند. كه گفتهاند: از تو حركت، از خدا بركت.
بركت راهاندازي انجمن ادبي ميلاد، هنوز هم در زندگي من جاري است؛ دوستان خوشذوق و نجيبي كه آنها را در همين جلسات شناختم
منبع: هفته نامه پنجره/ شماره 58
جامعه
)
