| پیامبر ما و مصطفای جبران خلیل جبران |
| محمدرضا زائری |
| شنبه ۱۱ تير ۱۳۹۰ ساعت ۱۳:۳۳ |
نمونههای متنوع از اظهار ارادت و احترام نسبت به ساحت قدسی رسول گرامی اسلام، در آثار بسیاری از نویسندگان و اندیشمندان نامدار غیرمسلمان به چشم میخورد. هرچه آشنایی این اشخاص با اسلام و حقیقت رسالت بیشتر است، این نوشتهها و سرودهها نیز عمق و حرارت بیشتری دارند.
اگر اینگونه آثار، تنها از قلم و بیان مسلمانان صادر شده بود بتوان آن را ناشی از اعتقاد دینی یا حتى تعصب دانست، لیکن وقتی اندیشمند یا ادیبی مسیحی، زبان به ستایش پیامبر اسلام میگشاید، نمیتوان این مدح و ستایش را جز به حساب انصاف علمی و اعتراف به حقیقت گذاشت.
دکتر مایکل هارت، نویسنده آمریکایی، وقتی میخواست ۱۰۰ چهره مهم، برتر و تاثیر گذار در تاریخ جهان را معرفی کند، این فهرست را با نام رسول گرامی اسلام آغاز کرد و چون میدانست این انتخاب با تعجب و پرسش خوانندگان روبهرو خواهد شد، چنین نوشت: «چهبسا انتخاب حضرت محمد توسط من بهعنوان نخستین نفر در این کتاب، ممکن است باعث حیرت و شگفتی خوانندگان باشد؛ لیکن من باور دارم که او تنها کسی است که در تاریخ بشری توانسته، در هر دو سطح مادی و معنوی، بیشترین توفیق را داشته باشد.» (۱) و سپس به شرح این دیدگاه خود میپردازد و دلایل خود را بیان میکند.
بدینگونه برکات و نتایج اتفاق بزرگ و مبارکی که در بیست و هفتم ماه رجب، برای بشر رخ داد و بروز شخصیت عظیم و استثنایی آخرین فرستاده خداوند چنان است که حتى کسانیکه پیرو آیین او نیستند، نمیتوانند زبان از ستایش و توصیف او ببندند.
از کسانی چون تولستوی ادیب نامدار روسی تا جبران خلیل جبران لبنانی، فراوانند چهرههای سرشناس و بزرگی که قلم خود را با ذکر رسول گرامی اسلام متبرک ساختهاند و زبان به ستایش و مدح ایشان گشودهاند. این کمترین که در کتاب «کتاب مقدس»، مجموعهای شگفت از آثار نویسندگان و شاعران و متفکران مسیحی لبنان، در ثنای قرآن کریم و پیامبر اسلام را جمعآوری و عرضه کردهام، هنوز هر از گاهی نمونههای حیرتانگیز از این دست در لابلای منابع و مصادر مکتوب مییابم. (۲)
گاه برخی از این آثار چنان شورآفرین و زیبا و دلانگیزند که به سختی میتوان باور کرد صاحبان آنها از مسلمانان نبودهاند و گاه ارتباط عاطفی و قلبی میان این اشخاص با پیامبر رحمت، به حدی میرسد که یک دانشمند و ادیب بزرگ مسیحی، فرزند خود را محمد نام مینهد و میگوید: «میخواهم برکت این نام در خانه من باشد» و هنگام بیماری فرزند خود به پیامبر اسلام متوسل میشود و مناجات میکند و شفای فرزند را از ایشان میگیرد. (۳)
از این نمونهها چنان فراوان است که باید کتابها در شرح و ذکرشان نوشت، از این روی در اینجا تنها به نمونهای اشاره میکنیم که کمابیش همه با آن آشنایی دارند. جبران خلیل جبران نویسنده نامدار و بزرگ مسیحی که کتاب «پیامبر» او از چند کتاب نخست، در فهرست پرفروشترین کتابهای جهان است، بارها و به مناسبتهای مختلف از ارادت خود به پیامبر اسلام سخن گفته (۴) تا آنجا که برخی معتقدند، او در طراحی شخصیت پیامبر در کتاب خود به رسول گرامی اسلام نظر ویژه داشته است و به قرائنی نظیر انتخاب نام «مصطفى» برای این شخصیت اشاره میکنند. (۵)
یکی از قرائنی که میتواند بسیار برای پژوهشگران قابلتوجه بوده و بهعنوان یک کلید در جهت رمزگشایی از شخصیت پیامبر جبران مورد استفاده قرار گیرد، اثری است از جبران که در نشریه «السائح» در نیویورک منتشر شده است. پیش از اینجایی خوانده بودم که در میان آثار هنری جبران تمثال پیامبر اسلام و امام علی علیهماالسلام وجود دارد. بعد از جستوجوی فراوان تصویری که او بر اساس تخیل خود از امیرمؤمنان برای مجله «فنون» نیویرک ترسیم کرده بود، یافتم و همراه با کلماتی از دیدگاه او نسبت به امام علی منتشر ساختم. (۶)
خوشبختانه همین روزها نیز موفق شدم دومین تصویر را که حاصل تخیل او از چهره پیامبر اسلام است بیابم و جالب اینجاست که این تصویر نیز با متنی قابلتوجه همراه شده که میتواند مورد مطالعه و توجه قرار گیرد. ضمن هدیه این تصویر به خوانندگان مجله، توضیحاتی درباره آن تقدیم میکنم.
جریان ادب مهاجر لبنان بهدلیل گستردگی مهاجرت لبنانیها، دارای اهمیت و اصالت فراوان بوده و یکی از عوامل مهم رنسانس فکری و ادبی جهان عرب در قرن بیستم است. یکی از مهمترین حلقههای فرهنگی و ادبی این جریان نشریاتی است که توسط پیشتازان آن به زبان عربی در آمریکا منتشر میشد. از میان این نشریات میتوان به «السائح» متعلق به عبدالمسیح حداد اشاره کرد که بعدها زمینهساز ایجاد مهمترین و مشهورترین تشکل ادبی و فرهنگی مسیحیان لبنانی، با نام «الرابطه القلمیه» شد که توسط کسانی چون نسیب عریضه، جبران خلیل جبران، میخاییل نعیمه و عبدالمسیح حداد شکل گرفت.
این نشریه در آغاز سال ۱۹۱۶ یعنی، حوالی ۱۰۰ سال پیش (۷) ویژه نامهای به مناسبت آغاز سال نو میلادی منتشر کرد که در ضمن مطالب متنوع و خواندنی آن (۸)، تصویری از جبران خلیل جبران است که بر اساس تخیل خود از چهره پیامبر گرامی اسلام ترسیم کرده و در زیر آن هم برگزیدهای از سخنان آن حضرت ذکر شده است.
در اینجا از یکسو اهتمام جبران به طراحی تمثال پیامبر قابلتوجه است و از سوی دیگر خود این احادیث و نوع انتخاب آنها اهمیت دارد، زیرا درست زمانی است که جبران نوشتن کتاب نبی (پیامبر) را آغاز کرده، نشان میدهد او در آشنایی با اندیشههای رسول اسلام جدی بوده است و چه بسا طرح این موضوع هم به نوعی زمینهسازی برای انتشار مهمترین اثر جبران برای مخاطب گستردهاش بهشمار آید.
در زیر این تصویر نوشته شده: «محمد رسول الإسلام کما یتصوره جبران خلیل جبران، محمد پیامبر اسلام در تصور جبران خلیل جبران» و بعد با عبارت «منتخبات من الحدیث المحمدی، گزیدههایی از سخنان پیامبر» به ذکر یازده حدیث از کلمات رسول خدا پرداخته است.
برخی این احادیث عبارتند از:
- إرحموا ثلاثه: عزیز قوم ذل و غنی افتقر و عالم بین جهال (سه کس را ترحم کنید، عزیز قومی که خواری یافته و توانگری که تنگدست شده و عالمی که در میان جاهلان گرفتار آمده باشد)؛
- الأرواح جنودٌ مجنده فما تعارف منها ائتلف و ما تناکر منها اختلف (جانها چون سربازان صف کشیده و تقسیم شدهاند، آنها که همدیگر را در یک صف مییابند، احساس آشنایی میکنند و آنها که با هم آشنایی ندارند، از هم دور میگردند)؛
- أفضل الجهاد کلمه حق عند سلطان جائر (برترین جهاد، اظهار سخن حق در نزد حاکم ستمکار است)؛
- أنا و أمتی براء من التکلف (من و امتم از تکلف دور و بیزاریم)؛
- الإیمان عقد بالقلب و إقرار باللسان و عمل بالأرکان (ایمان گره خوردن دل و اقرار زبان و عمل جوارح و اعضای انسان است)؛
-آیه المنافق ثلاثه : إذا حدث کذب و إذا وعد أخلف و إذا اؤتمن خان (منافق سه نشانه دارد، چون زبان بگشاید، دروغ گوید و چون وعده دهد، خلاف کند و چون امانت گیرد، خیانت ورزد)؛
- أربع من کن فیه وجبت له الجنه: من ملک نفسه حین یرغب و حین یرهب و حین یشتهی و حین یغضب (چهار چیز است که در هر که باشد، بهشت بر او واجب میشود: آنکه خویشتنداری کند، آنگاه که به چیزی میل یابد و آنگاه که بیمناک گردد و آنگاه که در شهوت افتد و آنگاه که خشمناک شود)؛
پینوشت:
(۱) نقل از ترجمه عربی کتاب که با عنوان «المئه الأوائل» توسط دار قتیبه در سال ۱۹۷۸ در دمشق به چاپ رسیده است.
(۲) برخی از این آثار چون نوشتههای امین نخله، ادیب نامدار لبنانی، ارزش تحقیق و پژوهش مستقل دارند و متأسفانه معمولا به زبان فارسی ترجمه و منتشر نشدهاند و حتی میتوان گفت، بسیاری از این آثار به دلایلی در زبان عربی هم مهجور و مغفول ماندهاند.
(۳) کتاب مقدس - انتشارات خیمه - ص ۷۴. همچنین در این کتاب موارد دیگری از سخنان خواندنی و زیبای «مارون عبود» درباره قرآن کریم و پیامبر اسلام نقل شده است.
(۴) همان کتاب، ص ۵۶
(۵) بسیاری از محققان در میان آثار متنوع و فراوانی که پیرامون شخصیت و هنر جبران نگاشته شده، به منابع فکری و الهامبخش در اندیشه او پرداختهاند، از جمله دکتر ثروت عکاشه مصری که در مقدمه ترجمه عربی کتاب «پیامبر»، مفصلا در اینباره سخن گفته است.
(۶) این تصویر در «کتاب مقدس» منتشر شده است، اما سخنان جبران درباره امام علی علیهالسلام پیشتر در کتاب «پدر، پسر، روحالقدس» - انتشارات خیمه - به چاپ رسیده بود.
(۷) دقیقا نود و شش سال پیش و جالب اینجاست که در همان سال، رابطه قلمی در نیویورک تأسیس شده است.
(۸) دو مطلب بسیار زیبا و خواندنی دیگر در این نشریه، یکی یادداشتی است پیرامون سقوط حکومتهای سلطنتی عربی با انقلابهای مردمی که بعد از قریب صدسال، واقعا گویی همین حالا نوشته شده و مطلب دیگر، نوشته زیبا و طولانی أمین ریحانی، نویسنده و محقق مشهور است با عنوان مسجد و کلیسا که در آن مسیحیان را برای ورود به مساجد تشویق میکند و ضمن مقایسه مسجد با کلیسا و سایر مراکز عبادت، نتیجه میگیرد که مساجد پایگاه ترویج و گسترش دموکراسی و آزادی و برابری هستند
منبع: پنجره
جامعه
)
