| هزار سال با الازهر |
| هفته نامه پنجره |
| شنبه ۱۱ ارديبهشت ۱۳۸۹ ساعت ۱۵:۰۲ |
زمانیکه مصر در سال 969 م (358 هـ.ق) توسط لشکر حکومت فاطمی اشغال شد، به دستور «المعز»، خلیفه فاطمی، شهر قاهره در همان سال بنا و همچنین به دستور او در سال 972 م (هفتم رمضان سال 361 هـ.ق) مسجدی به نام الازهر ساخته شد.
الازهر، اولین مسجدی بود که در شهر قاهره بنا شد، به همین علت مسجد جامع قاهره محسوب میشد و ساختمان آن عبارت بود از یک صحن که سه رواق در اطراف آن قرار داشت، و بزرگترین آنها رواق قبله بود. سپس مجموعهای از رواق، شبستان، محراب، مناره، مأذنه و همچنین مدرسه نيز به آن اضافه شد.
تاریخنویسان نظرات متفاوتی در علت نامگذاری این مسجد دارند. عدهای معتقدند بهدلیل وجود کاخهای مجلل و باشکوه در اطراف شهر قاهره، این مسجد را الازهر نامیدهاند و عدهای هم میگویند برای تکریم و ستایش مقام حضرت فاطمه زهرا (س) نام الازهر را انتخاب کردهاند.
سه سال و نیم پس از تأسیس مسجد الازهر، این مكان ماهیت علمی و آموزشی خود را کسب کرد. در آغاز حکومت «العزیز»، مدرسه الازهر قدمهای بزرگی بهسوی علمی شدن برداشت. وزیر العزیز، رساله العزیزیه را که درباره فقه شیعه بود، به رشته تحریر درآورد و 37 عالم فقیه را در مدرسه منصوب و امکانات رفاهی را در کنار دانشگاه برای آنها فراهم کرد. «العزیز» این مدرسه را مرکزی برای آموزش مسائل و علوم باطنیه مذهب اسماعیلیه میدانست و محصلان از آفریقا و آسیا برای تحصیل به آنجا میآمدند. تحصیل در آن بدون هزینه و رایگان بود و حکومت فاطمی، منابع درآمدی به صورت وقف برای تأمین هزینههای آن ایجاد کرده بود.
این دوران، یکی از دوران های طلایی مدرسه الازهر بود. همایشهای علمی گوناگونی در مدرسه برگزار میشد که در آنها بحثهای آزاد میان اساتید و دانشجویان درمیگرفت. علاوهبر این، جلسات آموزش شفاهی نیز برای بانوان برپا بود.
با فروپاشی حکومت فاطمی به دست «صلاحالدین ایوبی»، مدرسهالازهر با دورهای از تعطیلی و رکود مواجه شد اما پس از مدتی دوباره به شکل دوره فاطمی برگشت و به همان صورت اداره شد، البته بیشتر حول مسائلی چون دین و زبان فعالیت میکرد.
در زمان حکومت مملوکها، مدرسه الازهر، مسئولیت جدیدی در جهان اسلام پیدا کرد.
در نتیجه حمله مغولها به آسیای مرکزی و کاهش حکمرانی مسلمانان در اسپانیا، مدرسه الازهر تنها پناهگاه دانشجویانی بود که از سرزمین خود رانده شده بودند. این دانشجویان به مدرسه الازهر کمک کردند تا دوباره به دوران شکوفایی خود بازگردد و نقش مهمی در توسعه و رشد علوم دیگری چون پزشکی، جغرافی، تاریخ، نجوم و ریاضی برعهده بگیرد.
در زمان امپراطوری عثمانی، مدرسه الازهر با به دست گرفتن امور اموال وقفی، توانست خود را از نظر مالی مستقل کند و بدینوسیله هویت مستقل خويش را بازیابد و به بزرگترین مرکز علمی اسلامی جهان تبدیل شود.
در سال 1805م، زمانیکه «محمدعلی پاشا»، قدرت را در مصر به دست گرفت، در این اندیشه بود تا با بهرهگیری از رشد و توسعه غربی، مصری جدید بنیان نهد و برای این کار به الازهر نیاز داشت. او سنت رایج انتخاب شیخ بزرگ را بهوسیله اجماع کمیته عالمان هم تراز برانداخت و در سال 1812 م، یک فرد را از سوی خود به این مقام گماشت.
محمدعلی پاشا همچنین برای تأمین منابع مالی پروژههای خود، به تصاحب اموال وقفی اقدام کرد و از این طریق، یک پنجم از زمینهای زراعی مصر را تصاحب کرد.
در سال 1872 م، قانونی به تصویب رسید که در آن مدارک صادره از الازهر رتبهبندی شد و سامان یافت. در سال 1930م، قانونی دیگر در الازهر به تصویب رسید که به موجب آن، دانشکدههای مختلف دانشگاه را با ذکر اهداف معرفی کرد.
در سال 1961م، جمال عبدالناصر رییسجمهور مصر، قانونی را تصویب کرد که حق رسمی برای انتخاب شیخ الازهر را به حکومت میداد.
الازهر این روزها در حالی انتصاب شیخ تازه خود را نظاره میکند که انتقادهای بسیاری را متوجه سرسپردگی رؤسای خود به حکومت و عملکرد شیخ گذشته و حال خود میبیند.
جهت مطالعه مشروح گزارش به هفته نامه پنجره مورخ شنبه11اردیبهشت 89 مراجعه شود.
جامعه
)
