چرایی حذف صفرهای پول ملی
علی رضایی
۳ مرداد ۱۳۹۰ ساعت ۱۲:۴۵
حتی اگر در بادی امر چنین بنماید که تنها برداشتن چند صفر از جلوی واحد پول میتواند گامی در راستای کاهش نرخ تورم باشد، منطق اقتصادی و تجربیات دیگر کشورها که از این موضوع سیاست استفاده کرده اند، این امر را ناممکن میداند. از آنجا که در چند ماه اخیر دوباره این موضوع مطرح شده شاید نگاهی دیگر به آن و نشان دادن بیتاثیر بودن کاهش چند صفر از روی اسکناسها بر اقتصاد خالی از فایده نباشد.
به راستی چرا دولتها اقدام به حذف صفرها از پول ملی خود میکنند؟ زمانی که ارزش پول به جای طلا و نقره توسط اعتماد عمومی مردم حفظ میشود، دولتها مسوولیت سنگینی برای حفظ ارزش و جایگاه پول ملی دارند.
پيش نياز حذف صفرها به عنوان يك ضرورت اقتصاد ملي، انجام اصلاحات مختلف از جمله اصلاح نرخ ارز و تعادل قيمت آن در برابر ارزهاي خارجي است. برخی اعتقاد دارند حذف صفرهای پول ملی با توجه به تحولات و تغييرات حوزه پولي كشور و نيز متأثر از تورم، يك ضرورت اجتناب ناپذیر می باشد.
یکی از مواردی که موجب حذف صفر پول ملی میشود، تورم است. رشد نقدینگی و افزایش عرضه پول موجب رشد تورم میشود و دولت میتواند با حذف صفر از پول ملی، جلوی افزایش تورم را بگیرد. تلاش برای اصلاح واحد پول ملی و معرفی واحد پول جدید نیز زمینه دیگری برای حذف صفرهای پول ملی است. تعریف واحد پول جدید برای مردم خیلی مشکل است.
حذف صفر از پول ملی مکانیسم مناسبی برای تعریف پول ملی جدید است. به عنوان مثال، وقتی دولت از مردم میخواهد تا پولهای قدیمی را ظرف مدت کوتاهی با پول جدید معاوضه کنند، این احتمال وجود دارد که همه پولهای قدیمی با پولهای جدید معاوضه نشود.
هم نظامهای سیاسی دموکراتیک و هم نظامهای دیکتاتوری دلایل سیاسی برای حذف صفرهای پول ملی دارند. نظامهای دموکراتیک معمولا برای کاهش نرخ تورم اقدام به حذف صفر میکنند. نظامهای دیکتاتوری نیز معمولا بدون مواجهه با نرخ تورم بالا و تنها برای جلوگیری از گسترش تنشهای اجتماعی اقدام به حذف صفر از پول ملی میکنند.
عمل به تعهدات اقتصادی به خصوص دستیابی به نرخ تورم پایین، نقش زیادی در افزایش اعتبار دولت در بین مردم دارد. موفقیت دولت در کاهش نرخ تورم و افزایش رشد اقتصادی، موجب تقویت جایگاه دولت در بازارهای مالی بینالمللی و تشویق سرمایهگذاری بخش خصوصی خواهد شد.
طی سالهای اخیر، دولتها برای دستیابی به اهداف اقتصادی و عمل به تعهدات خود، بانکهای مرکزی را مستقل نموده اند. برای کشورهایی که قصد پیوستن به اتحادیههای پولی منطقهای را دارند، عمل به تعهدات بینالمللی بسیار مهم است. در کشورهایی که نرخ تورم شدید و بالا وجود دارد، دولتها برای کسب اعتماد مردم و اعتماد بازارهای بینالمللی با چالشهای زیادی روبهرو هستند.
بهترین راهکار برای مقابله با تورم فزاینده و اجرای برنامه تثبیت اقتصادی، استقلال بانک مرکزی از دولت و حذف سیاستهای اقتصادی مزاحم و دست و پاگیر است. حذف صفر پول از دو راه میتواند به کاهش تورم و اجرای برنامههای تثبیت اقتصادی کمک کند. نخست، حذف صفر پول ملی میتواند در انتهای برنامه تثبیت اقتصادی اجرا شود تا به مردم و بنگاههای خصوصی این اطمینان داده شود که دوران نرخ تورم بالا گذشته است.
حذف صفر پول در این شرایط کاملا سمبلیک و نمادین است؛ چرا که تورم به علت سایر عوامل افزایش یافته است و حذف صفر به تنهایی موجب کاهش تورم نخواهد شد. حذف صفر از پول ملی میتواند مستقیما در روند برنامه تثبیت اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد تا انتظارات تورمی مردم تغییر یابد.
عدم رضایت از تورم نیز به سبب مقایسه وضعیت حال هر فرد با وضعیت او در گذشته رخ میدهد. اما در این مقایسه نباید تنها به تغییر قیمتها توجه داشت. عامل دیگری هم برای عدم رضایت مندی وجود دارد.
استفاده از سیاست حذف صفر از پول ملی، نقش مهمی در ارتقای جایگاه اعتماد عمومی مردم نسبت به دولتها دارد. کاهش نرخ تورم تاثیر زیادی در عملکرد موفق اقتصادی دولتها دارد. علاوه بر این کاهش تورم موجب جلب اعتماد سرمایهگذاران خارجی و جذب بیشتر سرمایههای خارجی خواهد شد. جذب سرمایهگذاریهای خارجی بیشتر موجب تسهیل روند رشد اقتصادی کشورها خواهد شد.
همیشه این بحث وجود دارد که زمان مناسب برای انجام اینگونه اقدامات اقتصادی چه زمانی است؟ اکنون با توجه به اجرای قانون هدفمند کردن یارانهها و اصلاح قیمتها بهنظر میرسد حذف ۳ صفر از پول ملی هنگامی مناسب خواهد بود که در قالب یک بسته سیاستی بهعنوان یکی ابزارهای ساماندهی نظام پولی و بانکی کشور مورد استفاده قرار گیرد.
اگر دولت در مجموعه سیاستی که برای اصلاح نظام پولی و بانکی کشور اتخاذ کرده، جایگاهی برای حذف صفر از پول ملی نیز اندیشیده باشد، میتواند اقدام مناسبی برای کمک به انجام اصلاحات اقتصادی محسوب شود.
اما درصورتی که برای حذف ۳ صفر از پول ملی در بسته سیاستی اصلاح نظام پولی و بانکی کشور جایگاه مناسبی درنظر گرفته نشود بهنظر میرسد اولویت انجام کار با سایر اصلاحات بوده و پس از آن باید حذف صفر از پول ملی مد نظر قرار گیرد. باید جایگاه این طرح در بسته تحول اقتصادی دیده شده و در زمان مناسبی که اجرای آن از اثربخشی لازم برخوردار است، حذف ۳ صفر از پول ملی نیز اجرایی شود چرا که چنین اقدامی برخی هزینهها مانند چاپ اسکناسهای جدید، تصحیح اقلام در دفاتر حسابی شرکتها، نظام مالیاتی و... را بهدنبال دارد.
بهنظر میرسد حذف ۳ صفر از پول ملی تا حدودی سیستم حسابداری را روانتر و آسانتر میکند بهنحوی که بهطور مثال یک تحویلدار بانک با اسکناسهای درشتتری سر و کار داشته و ضرورتی برای جابهجایی حجم کنونی اسکناس در نظام بانکی وجود نخواهد داشت.
در پایان باید گفت اصلاح نظام پولي، حذف صفرها و حتي انتخاب نام جديد براي واحد پول ملي بايد به گونه اي باشد كه سبب نابساماني و بروز تغييرات ناخواسته نشود.
