نیکوکاری در دیوان پروین اعتصامی
۲۴ اسفند ۱۳۸۸ ساعت ۱۲:۳۹
مفهوم فقرزدايي از نظر اسلام با مفهوم رايج آن از لحاظ عرف جاري دنيا تفاوت هاي عميقي دارد، هدف اسلام اين است كه همه افراد انساني در رفاه و آسايش زندگي كنند.
فقر از مهمترين مسائل و دردهاي جوامع بشري است و قسمت بزرگي از تلاش هاي انسان در مبارزه با اين مشكل خلاصه مي شود. اسلام كه ديني مبتني بر ايدئولوژي الهي و بينش توحيدي است به اين مسئله انديشيده و راه حل هايي را ارائه داده است. برخلاف پندار عده اي، اسلام دين فقر نيست، بلكه ثروت را قائمه زندگي مي داند منتها به عنوان يك وسيله و نه يك هدف.
ثروت پشتوانه يك مومن براي امر آخرت اوست و بدين خاطر خداوند در قرآن كريم مي فرمايد: “لاتوتوا السفهاء اموالكم التي جعل الله لكم قياما (ترجمه: اموالتان را كه موجب قوام زندگي تان است در اختيار نادانان قرار ندهيد)
مفهوم فقرزدايي از نظر اسلام با مفهوم رايج آن از لحاظ عرف جاري دنيا تفاوت هاي عميقي دارد، هدف اسلام اين است كه همه افراد انساني در رفاه و آسايش زندگي كنند و نيازهايشان برآورده شود و ناهماهنگي معيشت از بين برود. البته هميشه در جامعه افرادي از لحاظ استعداد و توانايي هايي وجودي بر گروه ديگري برتري دارند. اسلام در قبول اين تفاوت ها و تفاوت هاي درآمدي ناشي از اين استعدادها كه لازمه ضروري حركت اقتصاد جامعه است ترديدي ندارد ولي تفاوت درآمد با تفاوت در معيشت فرق مي كند. جهت روشن تر شدن مطالب فوق بهتر است به چند حديث ذيل توجه شود؛
“اسحاق بن عمار به امام صادق (عليه السلام) گفت: از مال زكات مي توان به كسي 100 درهم داد؟ فرمود بلي، 200 درهم؟ بلي، 300 درهم؟ بلي، 400 درهم؟ بلي، 500 درهم؟ بلي تا وقتي كه او را غني و بي نياز كني.”
“ابي بصير نقل مي كند كه امام صادق(عليه السلام) درباره كسي كه زكات به او واجب است ولي خودش بي نياز نيست بحث مي كرد، فرمود: با همان زكات وضع عائله خود را سر و سامان مي بخشد و اگر چيزي زياد آمد آن گاه به ديگران مي دهد و آن چه از زكات بر مي دارد براي خانواده اش خرج مي كند تا زندگي آنها را به حد ديگران برساند. در ادامه مي گويد از امام صادق پرسيدم آيا به شخصي هم كه هم خانه دارد و هم خادم، زكات داده مي شود فرمود: بلي.
ايضا:
ابوبصير مي گويد: به امام صادق عليه السلام گفتم: پيرمردي از دوستان ما، موسوم به عمر، كه آدم فقيري است از عيسي بن اعين پول خواسته است و او در جواب گفته: مقداري پول زكات در اختيار دارم، ولي چيزي به تو نمي دهم، زيرا ديدم كه گوشت و خرما خريدي. عمر گفت: يك درهم پول به دست آورده بودم، با يك سوم آن گوشت و با يك سوم آن مقداري خرما خريدم و باقي را براي حاجت ديگري نگه داشتم پس از اين اظهارات امام صادق عليه السلام فرمودند: خداوند در اموال ثروتمندان و فقرا نگريست آن گاه در اموال ثروتمندان حقي براي مستمندان قرار داد تا آن حد كه زندگي آنها در رفاه باشد لذا او از آن ثروت مي توانست به قدري به او بدهد كه او بخورد، بياشامد، بپوشد و ازدواج كند، صدقه بدهد و به حج رود.”
از مجموعه احاديث فوق اين نكته روشن مي شود كه بين تفاوت سنتي كمك به فقرا از نظر ما و دين اسلام تفاوت چشمگيري وجود دارد. تصور رايج در ميان ما مسلمانان اين است كه تا حدي مي بايست از محل وجوهات شرعي و غير آن به فقير كمك كنيم كه رفع نيازي از مجموعه نيازهاي او بشود، در حالي كه تعاليم اصيل اسلامي نشانگر آن است كه كمك به فقير بايد به اندازه اي باشد كه فقر را به طور كلي از زندگي او برطرف كند و شخص را مستطيع در انجام پرداخت واجبات شرعي مثل حج، خمس و زكات نمايد و حتي افرادي كه از جهاتي مثل مسكن در رفاه قرار دارند ولي مجموعه امكانات آنها متناسب با شرايط وجودي آنها نيست بايد زير پوشش كمك هاي اسلامي (البته باتوجه به ضوابط اولويت بندي) قرار بگيرند.
صرف نگاه دولتی در این مقوله کارگشا نیست بلکه کمک به محرومین و مستضعفین بر اساس توان و با در نظر گرفتن حرمت و آبروی آنان از سوی همه اقشار توانمند باید مد نظر قرار گیرد.
پروین اعتصامی شاعره نامدار ایرانی در دیوان اشعار خود به این موضوع و لزوم دست گیری فقرا بسیار پرداخته است.
دانی که را سزد صفت پاکی ،آنکو وجود پاک نیالاید
در تنگنای پست تن مسکین، جان بلند خویش نفرساید
دزدند خود پرستی و خودکامی، با این دو فرقه راه نپیماید
تا خلق ازو رسند به آسایش، هرگز بعمر خویش نیاساید
آنروز که آسمانش برافرازد از توسن غرور بزیر آید
تا دیگران گرسنه و مسکینند ، بر مال و جاه خویش نیفزاید
در محضری که مفتی و حاکم شد ، زر بیند و خلاف نفرماید
تا بر برهنه جامه نپوشاند ، از بهر خویش بام نیفراید
تا کودکی یتیم همی بیند ، اندام طفل خویش نیاراید
مردم بدین صفات اگر یابی گر نام او فرشته نهی، شاید.
پروین
