| اخلاق اسلامی منظوم |
| عباس کریمی |
| سه شنبه ۱۶ شهريور ۱۳۸۹ ساعت ۱۶:۳۳ |
به تقریب، رمضان سال 1378 بود که توصیهها و تأکیدهای رهبر معظم انقلاب به شاعرانی که به دیدار ایشان رفته بودند، آغاز شد. از آن سال تاکنون، این دیدار هر سال همزمان با ولادت مبارک امام حسن مجتبی علیهالسلام برگزار شده است. ماحصل این دیدارها که تازهترین آنها چند روز پیش انجام شد، بیانات روشن و کارآمدی از سوی رهبر انقلاب بود که ایشان بر برخی از آنها تأکید بیشتری داشتند.
مسئولیت سنگین شاعران در قبال وضعیت جامعه، تلاش برای ایجاد نشاط و گسترش فضائل اخلاقی در کشور از طریق زبان هنر و شعر، تأکید بر اسلامی و ایرانی بودن اشعار و همچنین توجه به مسائل و نیز مباحث مطرح در انقلاب و تاریخ معاصر از مواردی هستند که در طول سالهای گذشته تکرار شدهاند و حال باید دید که چقدر شاعران ما موفق به انجام آنها بودهاند.
در سال 1378 سه محور اصلی در سخنان رهبری وجود داشت که به شرح زیر است:
الف ـ تکلیف شاعر در قبال برخورداری از گوهر شعر و سخنورى بهعنوان یکى از فاخرترین گوهرهاى آفرینش؛
ب ـ مسئولیت سنگین شاعران در انسانسازى و پرورش ملکات انسانی؛
ج ـ تقویت مضامینى مانند صبر، ایمان، امید، وفا، صداقت و سایر صفات اخلاقى در اشعار.
این موارد به تقریب در همان سال در بیشتر اشعار دیده شد و نمونههای آن بسیارند که میتوان از میان آنها به آثار شاعرانی چون عباس براتیپور، مرحوم نصرا... مردانی، مشفق کاشانی، مرحوم محمود شاهرخی، علیرضا قزوه، حسین اسرافیلی و بسیاری از شاعران نامآشنای دیگر اشاره کرد. بسیاری از اشعار مشهور این شاعران که برخی از آنها بهصورت ترانه و سرود درآمده، در همین دهه و بهتقریب تا اواسط دهه 80 سروده شده که خود نشانه توجه آنها به موارد مذکور است.
از آنجا که دهه 70 زمان تثبیت انقلاب اسلامی و گذر از ایام دفاع مقدس و بهویژه تبعات آن بود، فرهنگسازی، اهمیت زیادی داشت و این امر با عنایت مقام معظم رهبری و مسئولان مربوطه بهخوبی هدایت شد.
در این دوران، ادبیات و بهویژه شعر، ماهیت انقلابي اسلامی پیدا کرد و روبهروی جریانات ضعیف شبهروشنفکری باقیمانده از قبل از انقلاب ـ که در عمده آنها حدیث نفس و سیاهبینی دیده میشد ـ قد کشید و به باروری رسید، چراکه مخاطب مردمی خود را پیدا کرد.
دهه 80 نیز سال بهرهوری و میوهچینی شعر بود. در این دهه به کوشش برخی مسئولان وزارت ارشاد و حوزه هنری، زمینه برای چاپ و توزیع کتابهای شعر شاعران انقلاب شدت گرفت و بسیاری از شاعران جوان که استعدادهای ناشناختهای باقیمانده بودند، در این دهه در جایگاه خود قرار گرفتند و توسط مخاطبان شناخته شدند.
تأکید بر ایجاد زمینه مناسب رشد و پرورش استعدادهای جوان، توجه ویژه به نقد شعر از جانب اساتید برای رشد استعداد و ارتقای کیفیت اشعار و توجه ویژه به شعر بهعنوان عنصری ضروری و لازم برای یک جامعه زنده فرهنگی، از مواردی هستند که رهبر معظم انقلاب در سال 1380 اشاره مبسوطی بر آنها داشتند.
این موضوع نشان میدهد که ایشان با نگاه تیزبینانه خود متوجه شدهاند که انقلاب اسلامی در مرحلهای است که باید عملکردش در حوزه فرهنگی بررسی شود و با گذر از دوره تولید، اکنون زمان توجه بیشتر به کیفیت در کنار کمیت رسیده است.
با نگاهی به فرمایشات ایشان در سه سال بعد از آن به این نتیجه میرسیم که از منظر رهبری این روند تا حدی مثبت بوده، چراکه ایشان در همان سال به «ضرورت اهتمام بـه ترویج و تعمیق زبان و ادبیات فارسی» در کنار «توجه به استعدادهای نو و درخشان در عرصه شعر» اشاره دارند که نشانه دوره پس از تولید با کیفیت در زمینه شعر با عنایت بهکاربردهای زبانی و استعدادهای تازه در زمینه شعر است که توجه به آنها میتواند دوره دیگری از درخشش شعر فارسی در جهان ادبیات انقلاب اسلامی باشد.
از سوی دیگر، این موضوع، بیانگر توجه مداوم رهبری به جوانان و استفاده صحیح از تواناییهای آنها در عرصههای مختلف فرهنگی از جمله شعر است.
روزآمدی و فرزند زمان خود بودن نیز از دغدغههای مقام معظم رهبری بوده که ایشان در سال بعد یعنی 1384 به آن اشاره میکنند. در چکیدهای از سخنان رهبری به چهار محور اصلی برمیخوریم که همگی تأکیدی هستند:
الف ـ یافتن مضامین تازه و خلق و ابداع تعبیرات نو در شعر؛
ب ـ استفاده خلاقانه از مضامین نو برای ابداع مفاهیم سیاسی، عرفانی و اجتماعی؛
ج ـ اهتمام شاعران جوان برای استفاده از اصطلاحات و مفاهیم روز در شعر؛
د ـ قابلفهم بودن شعر برای مخاطب حتی در اشعار نمادین.
جالب اینجاست که این نکته آخر، معمولا همه ساله در خلال شعرخوانی برخی شاعران پیشکسوت، از سوی رهبر فرزانه انقلاب تکرار میشود که امسال نیز علی معلم دامغانی درباره شعر سنگین و نمادین خود، این تذکر را به ظرافت دریافت کرد.
اما روزآمدی و به روز بودن در سال 1385 هم دغدغه رهبری را شامل میشود و این از محورهای فرمایشات ایشان در این سال و نیز سالهای آتی مشخص است.
سفارش جدی به شعرای جوان برای استفاده از زبان شعر برای امیدآفرینی، حرکت و پیشرفت در جامعه، تأکید بر هدایت فضای هنری و شعر بهسوی آرمانهای انقلاب و ایجاد شوق و انگیزه برای جبران عقبماندگیها، سفارش جدی به مسئولان فرهنگی کشور که این فضا را مغتنم بشمارند و در جهت حفظ و هدایت این دستاورد تلاش کنند و توصیه به شاعران جوان به منظور تلاش برای رسیدن به مدارج بالاتر شعر و ادب فارسی و اکتفا نکردن به یک حد خاص، از نکاتی است که ایشان در سال 1385 در سخنان کوتاه خود پس از شعرخوانی شاعران مطرح کردهاند.
اما تلاش برای رسیدن به نقطه اوج تاریخی، با توجه به حرکت رو به رشد شعر در کشور، تقدیر از شعرای جوان و انتشار آثار و معرفی آنان به جامعه در کنار نقد و ارتقای کیفیت این آثار، نکاتی است که رهبر معظم انقلاب در سال بعد آنها را مطرح کردهاند.
تشبیه شعر به یک ثروت ملی و تأکید بر افزایش این ثروت بزرگ برای استفاده بهتر در رفع نیازهای کشور، تأکید بر وظیفه نهادهای مسئول در امر گسترش شعر در کشور، تأکید بر تأمین نیازهای فرهنگی و اخلاقی کشور با زبان شعر، تبدیل برخی ویژگیهای انسانی بهصورت اخلاق ملی از رهگذر اشعار اخلاقی، تأکید بر گسترش مضمونی شعر آیینی، اندرز و نصیحت و ارائه مضامین عالی عرفانی و معنوی در این عرصه و تأکید بر خارج نشدن فضای کلی شعر از حالت اسلامی و ایرانی نیز توصیههای ایشان در سال 1387 است.
اما سال گذشته که جلسه دیدار شاعران در فضای پس از انتخابات برگزار شد و انقلابیگری بیشتری از شعرها، موردنظر رهبر معظم انقلاب بود؛ بنابراین نخستین تأکید ایشان بر استمرار حرکت بالنده جریان شعری کشور بهسمت اهداف و آرمانهای انقلاب اعلام شد. معظمله همچنین با تأکید بر حضور شعر انقلاب در خدمت مفاهیم و آرمانهایی همچون عدالت، اخلاق، «استقلال حقیقی از جمله استقلال فرهنگی» و بازیابی هویت ایرانی و اسلامی، به اهل فرهنگ و ادب توصیه کردند که بیان فصیح و بلیغی را برای آنچه که بهعنوان حقیقت میفهمند، بهکار گیرند.
البته ایشان به شعرای جوان برای مطالعه و انس با آثار قدما و اساتید شعر نیز توصیههایی کاربردی داشتند و آن نکتهای را که امسال نیز درباره انجمنها گفتند، سال قبل درخصوص جلسات نقادی برای ارتقای سطح اشعار بهکار گرفتند.
اما امسال بهنظر میرسید که سخنان و سفارشهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، برخاسته و برگرفته از متن حرفها و سرودههایی بود که در جلسه نیمه ماه مبارک رمضان یا به زبان جاری شد یا بهعنوان شعر از سوی حاضران شنیده شد. مهمترین تأکید ایشان، تشکیل انجمنهای ادبی با انگیزه ارتقای سطح اشعار بدون انتظار از نهادهای مسئول بود که با برشماری سرآمدان شعر مشهد و حلقههای ادبی این شهر توأم شد. آقا بارها از سه انجمن برجسته و پیشروی شعر در این شهر یاد کردند و خاطراتی از آنها به زبان آوردند. ایشان با آنکه انجمنهای ادبی را زمینه رشد و شکوفایی استعدادهای جوان و ورز خوردن شعر بزرگترها قلمداد کردند، اما ضرورت حمایت از شعر و انجمنهای ادبی از سوی وزارت ارشاد و حوزه هنری را جا نینداختند.
سفارش به شاعران برای بهکارگیری قریحه و استعداد شعری در زمینه مضامین دینی، مسائل انقلاب و کشور از دیگر نکاتی بود که رهبر معظم انقلاب به آن اشاره کردند، اما همه اینها شاید در سایه یک توصیه ایشان قرار گرفت و آن رعایت عفاف در بیان عواطف و احساسات در سرودن اشعار بود. رهبر فرزانه انقلاب بر عفیف بودن شعر در حالی تأکید کردند که حتی از ذکر نام یکی از شاعران پیش از انقلاب بهعنوان مصداق شعر غیرعفیف، عریان و باز خودداری نکرده و گفتند که سرودههای این شاعر نیز با تمام ویژگیهای خود، مورد اقبال روشنفکران آن زمان واقع نشد.
منبع: هفته نامه پنجره/ شماره 58
جامعه
)
