| بقای انقلاب؛ رسالت جامعه مدرسین |
| گفتگو با حجتالاسلام محمودرضا جمشيدي |
| پنجشنبه ۲۲ مهر ۱۳۸۹ ساعت ۱۰:۳۱ |
جامعه مدرسين يكي از نهادهايي است كه سابقه فعاليت آن به سالها پيش از انقلاب اسلامي برميگردد. حضور فعال در هدايت و رهبري آحاد جامعه، مبارزه علمي و عملي با رژيم طاغوت، فراهم كردن مسير انقلاب اسلامي و تداوم اين همكاريها با انقلاب در سالهاي پس از پيروزي تاكنون، از جمله فعاليتهايي محسوب ميشود كه جامعه مدرسين به آن مبادرت كرده است.
هرچند اين جامعه بيشترين توان خود را در بعد نظارتي و ارشاد دستگاههاي مختلف بهكار گرفته، اما در عين حال، احياي امر به معروف و نهي از منكر نسبت به دستگاههاي حكومتي را از اصليترين وظايف خود ميداند.
آنچه در پي ميآيد، گفتگوي «پنجره» است با حجتالاسلام محمود رضا جمشيدي از اعضاي هيئت رييسه جامعه مدرسين كه در آن، ضمن بيان تاريخچهاي از فعاليتهاي جامعه مدرسين به برخي مسائل و موضوعات روز آن نيز پرداخته شده است.
در ابتدا لطفا قدري درباره تاريخچه شكلگيري و فعاليت جامعه مدرسين بفرماييد.
سابقه تشكيلات جامعه مدرسين به سال 1337 برميگردد؛ يعني زماني كه جمعي از مدرسين عاليمقام حوزه تصميم گرفتند براي اصلاح امور آموزشي حوزه و تنظيم برنامه آموزشي و اصلاح دروس آن، نشستهايي داشته باشند. بناي اين كار با اين انگيزه توسط فضلايي مثل آيتا... بهشتي، آيتا... مرتضي حائري، آيتا... مشكيني، آيتا... اميني، آيتا... شاهآبادي و برخي ديگر از آقايان گذاشته شد كه البته اين افراد با حضرت امام(ره) هم در ارتباط بودند و ايشان بر اين موضوع اشراف داشتند.
اين افراد به دنبال ايجاد يك نظم و تحول در برنامههاي آموزشي حوزه بودند. حالا اينكه به نتيجه رسيدند يا نه كاري نداريم. اكثر اعضاي اوليه جامعه شاگرد آيتا... بروجردي بودند و با شروع نهضت امام(ره) هم جزو حلقه اول ياران ايشان قرار گرفتند كه به امام(ره) پيوستند و در حقيقت بايد گفت تاريخ انقلاب، تقريبا به شكلي با فعاليت جامعه مدرسين گره عميق خورده و بسياري از قضاياي تاريخ انقلاب، توسط اين جمع شروع يا پيگيري شده است.
كار تشكيلاتي آنها به چه شكل بود. آيا مثلا جامعه در آن زمان اساسنامهاي هم داشت؟
براي اين تشكل بعدها اساسنامه محرمانهاي نوشته شد كه كاتب آن هم آيتا... مصباح بودند. بعد از انقلاب هم اين تشكل با شكل رسميتري به عرصه فعاليت آمد و پيوند وسيعتري با نهضت امام(ره) پيدا كرد. براي مثال پيش از انقلاب در قضيه خلع شاه از سلطنت، اعلام مرجعيت امام و غيره، همه اعضا در منزل آيتا... طاهري خرمآبادي جمع شدند و چون ميدانستند اگر اطلاعيهاي صادر شود، همه آنها دستگير خواهند شد، قرار گذاشتند تا سه روز در منزل آيتا... طاهري خرمآبادي بمانند.
البته بعدا قريب به اتفاق اين اعضا توسط ساواك دستگير و تبعيد شدند كه اين كار از اشتباهات رژيم بود، چون هركدام از اين اعضا مثل يك هادي براي هدايت مردم همان مناطق عمل كردند. جامعه مدرسين در طول نهضت، فرمايشات امام(ره) را ميگرفتند و هيچگاه مسير خود را از ايشان جدا نكردند و اين از خصوصيات بارز جامعه است.
يعني متن سياستهاي كلي آنها از فرمايشات مستقيم امام(ره) بود؟
متن سياست كلي حركت را از متن فرمايشات امام و در ارتباطات مستقيم و نامهنگاري با ايشان تهيه كردند. براي مثال برخي اعضا در قالب زيارت به نجف اشرف ميرفتند و در بازگشت پيام امام(ره) را با خود ميآوردند. بعد از واقعه 19 دي كه توسط اعضاي فعال جامعه مدرسين صورت گرفت، اين جامعه فعاليت خود را علني كرد و وارد صحنه انقلاب شد. بعد انقلاب هم كنار ننشستند و در كنار امام به حفظ انقلاب پرداخته و از هيچ كمكي دريغ نكردند. البته بسياري از مطالب به لحاظ محرمانه بودن، منتشر نشده ولي هرجا كه هر مشكلي بوده، اعضاي جامعه مدرسين بهعنوان ياور امام(ره) در قالب افراد و هيئتهاي اعزامي و غيره وارد عمل شدند.
چطور شد كه در ميانه راه، برخي افراد از جامعه مدرسين جدا شدند؟
جامعه مدرسين يك تشكل علمي و حوزوي است كه دفاع از انقلاب، ممكلت و مرجعيت را از ابتدا تا امروز وظيفه خود ميداند. البته در طول مسير افرادي از جامعه مدرسين جدا شدند، ولي اين جدايي همراه با قهر و ناراحتي نبوده.
يكي از افتخارات جامعه مدرسين اين است كه برخي مراجع تقليد در گذشته و حال عضو آن بودهاند. خب يك مرجع تقليد مسائل و شئون خاص خود را دارد؛ با اين حال برخي مراجع در طول اين سالها، مثل مرحوم آيتا... فاضل، يا برخي ديگر كه امروز در قيد حيات هستند، مكرر اصرار داشتند كه ما عضو جامعه مدرسين هستيم و من خودم از مرحوم فاضل اين را شنيدم كه به اين موضوع افتخار هم ميكردند و ميگفتند كه من تصميمات جامعه مدرسين را قبول دارم، ولي به لحاظ شرايط جسمي نميتوانم حضور فعال داشته باشم. البته برخي افراد هم بنا بر مسائل ديگر ارتباط خود را با جامعه مدرسين قطع كردند، ولي اين جداييها هيچگاه همراه با قهر و ناراحتي نبوده. بر خلاف برخي تصورات كه شايد از بيرون نسبت به جامعه مدرسين در مسائل اجتماعي و سياسي وجود داشته باشد، اعضاي جامعه بسيار صميمي و برادرانه با هم تبادل نظر و تصميمگيري ميكنند.
برخي سعي ميكنند تا جامعه مدرسين را در شكل يك حزب يا گروه سياسي معرفي كنند، نظر شما در اين باره چيست؟
جامعه مدرسين يك حزب يا تشكل سياسي نيست كه دنبال كسب جايگاه و قدرت باشد. هرچند در همه انتخابات خبرگان، كانديدا معرفي كرده و اكثرا هم با صلاحديد مردم انتخاب شدند، ولي اينكه جامعه يك ارتباط ارگانيك براي خواستهها و مطالباتش داشته باشد، اينطور نيست. جامعه مدرسين در موضع ارشاد پدرانه روحانيت، آنجا كه احساس نياز كند، وارد شده و تكليف خود را انجام ميدهد.
يعني درخصوص مسائل حكومتي و كلان كشور دخالتي نميكند؟
يكي از كارهاي مهم جامعه مدرسين، احياي امر به معروف و نهي از منكر در مسائل كلان حكومتي است و براي اين كار هم نيازي به سر و صدا ندارد. ما در دورههاي مختلف در دولتها و مجلسهاي مختلف كه لازم بوده، به مسئولين تذكر داديم و اين كار هم گاهي شفاهي، گاهي حضوري و يا با ارسال نامه بوده و البته در جايي كه احساس كرديم، اطلاعيه هم صادر شده است.
البته اين كار اختصاص به نهاد و قوه خاصي هم ندارد. مثلا در برخي مسائل در حدود 10 سال قبل، به مجلس يا دولت اصلاحات نامه داديم و اين كار در اين دولت هم صورت ميگيرد؛ يا درخصوص نهادها و سازمانهاي ديگر هم همينطور بوده كه اينها از افتخارات جامعه مدرسين است.
البته اينطور نيست كه جامعه مدرسين فقط به صدور اطلاعيه بسنده كند، چراكه جامعه مدرسين در حقيقت يك منش زنده، علمي، سياسي و حوزوي و در يك كلام، به فرموده حضرت آقا، هويت حقيقي دارد. علاوهبر اينها، جامعه مدرسين در مسائل بينالمللي، جهان اسلام، مرجعيت و كيان تشيع هم به وظايف خود عمل كرده است.
جامعه مدرسين هيچگاه بهعنوان يك حزب وارد صحنه نخواهد شد؛ چراكه رسالت خود را بالاتر از اينها ميداند، اما بهواسطه پيوند با اسلام و انقلاب اسلامي و نظام، حتما اين جامعه نسبت به آينده نظام بيتفاوت نخواهد بود و لذا اين را رسالت خود ميداند كه در هر عرصهاي براي بقاي انقلاب تلاش كند.
جامعه مدرسين در هيچ دورهاي ادعاي قيممآبي نداشته و اين اتهام بياساسي است كه اصولا به روحانيت زده ميشود و اين اتهام هم از سوي افراد و احزابي است كه خود را قيم مردم ميدانند و اگر يك تشكل ديني و حوزوي موضع ارشادي داشته باشد، او را متهم ميكنند.
ساختار جامعه مدرسين به چه صورت است؟
جامعه مدرسين يك شورايعالي دارد كه در حدود 55 نفرند. علاوه بر آن، داراي هيئترييسه است كه رياست آن را آيتا... يزدي برعهده دارند و آيتا... مومن، نايبرييس اول و حجتالاسلام عبداللهي نايبرييس دوم است و دو منشي هم در هيئترييسه هستند كه بنده بهعنوان يكي از منشيهاي هيئترييسه مشغول هستم.
چند كميسيون سياسي، روحانيت و حوزههاي علميه، فرهنگي و اجتماعي هم در جامعه مدرسين وجود دارد.
شورايعالي نيز دفتري دارد كه امور جامعه را تنظيم ميكند كه اصطلاحا به آن دفتر جامعه ميگويند. در حوزه رياست هم، رييس جامعه مدرسين چند معاونت مانند جامعه، مردم، نظام، روحانيت و اداري و مالي.
مجموعههاي وابسته به جامعه مدرسين چطور عمل ميكنند؟
از مجموعههاي وابسته ميتوان به نمايندگان فضلا و طلاب حوزه اشاره كرد كه اساسنامه و مصوبات آن مربوط به جامعه مدرسين است. تشكيلات شورايعالي حوزه هم از مجموعههاي وابسته محسوب ميشود كه تعيين اعضاي آن و معرفي آنها به رهبري و مراجع براي تأييد نهايي، بر عهده جامعه مدرسين است. دانشگاه قم و دفتر انتشارات اسلامي هم از همين مجموعهها هستند.
اعضاي جامعه مدرسين چه مشخصات و ويژگيهايي بايد داشته باشند؟
اعضاي جامعه بايد شرايط اوليهاي مانند صلاحيت تدريس در سطوح عالي و خارج را داشته باشند و اين غير از انقلابي بودن و پيوند عميق با نظام است؛ چراكه حمايت از ولايت فقيه از اصول جامعه مدرسين محسوب ميشود.
اينها شخصيتهاي حقيقي هستند كه با فضلا و مدرسين حوزه ارتباط دارند. برخي هم علاوهبر تدريس، در دايره نظام اسلامي فعاليت دارند. براي مثال پنج نفر از اعضاي فقيه شوراي نگهبان، يا رييس قوه قضاييه عضو جامعه مدرسين هستند.
از طرف ديگر، اكثر اعضاي جامعه مدرسين، عضو خبرگان محسوب ميشوند و يا در گذشته، رييس ديوان عالي كشور يا دادستان كل كشور عضو جامعه مدرسين بودند.
هر كدام از اعضاي جامعه مدرسين استوانههاي نظام و از ياران نزديك امام(ره) بودند كه هر يك به لحاظ ضرورتهاي نظام، وارد عرصه تكليف شدند و الا موقعيت اول آنها حضور در حوزه است. در ابتداي انقلاب، نظام احتياج به نهادهاي مختلفي داشت و اعضاي جامعه مدرسين هم جزو ياوران نزديك امام بودند و طبيعي بود كه مسئوليتهاي نظام را چه در بخش كارشناسي و چه اجرايي بپذيرند.
اين ارتباط با بدنه حوزه و طلاب و روحانيون به چه صورت شكل ميگيرد؟
ما هر دوسال يكبار اجلاس سراسري داريم كه در هر دوره با يك موضوع اصلي، از علما و مؤثرين و موجهين سراسر كشور دعوت به عمل ميآيد كه با استقبال خوبي هم مواجه ميشود. و اين اجلاس امسال در شهر مقدس قم برگزار خواهد شد.
علاوهبر آن، اجلاس منطقهاي نيز توسط جامعه مدرسين در سراسر كشور و در استانهاي مختلف برگزار ميشود كه بررسي مسائل منطقهاي و غير منطقهاي در اين همايشها مانند مسائل مربوط به روحانيت در استان و رسيدگي به مسئله مكاتب و عرفانهاي باطل، از جمله موضوعاتي است كه مورد بررسي قرار ميگيرد.
جامعه مدرسين اگرچه در ارتباط با بدنه حوزه و ساماندهي آن از طريق شورايعالي حوزه، مديريت آن را دنبال ميكند، ولي دخالت اجرايي ندارد.
براي ارتقا و پويايي جامعه مدرسين چه اقداماتي انجام گرفته است؟
به هر حال بايد از هر تشكيلاتي متناسب با اقتضائات خودش توقع داشت.
جامعه مدرسين يك نهاد علمي و حوزوي است كه البته براي ماندگاري، همانطور كه حضرت آقا هم فرمودند، بايد درهايش باز باشد، چون اين حوزه، حوزهاي است كه افراد در آن رشد و نمو ميكنند. پس جامعه مدرسين بايد براي پويايي و تعامل بيشتر، ارتباط وسيعي با بدنه حوزه داشته باشد.
حضرت امام(ره) هم در پيام به روحانيت كه بهعنوان منشوري آن را ارائه فرمودند، تصريح كردند كه جامعه مدرسين با طلاب انقلابي و جوان ارتباط داشته و از آنها استفاده كند و البته طلاب نيز بايد هميشه احترام جامعه مدرسين را داشته باشند.
در راستاي فرموده حضرت امام(ره)، از آنجايي كه نشست با همه طلاب و روحانيون ممكن نبود، ولي نشست و ارتباط با نخبگان در دستور كار قرار گرفت كه امروز هم ادامه دارد.
تأسيس مركز مطالعات راهبردي هم در همين راستا صورت گرفت؟
در اين ارتباط يكي از كارهاي مهم براي ارتقاي ظرفيت كارشناسي جامعه مدرسين و نيز ارتقاي دامنه تأثير بر فعاليت، تأسيس مركز مطالعات راهبردي بود كه موضوعات مدنظر فعاليت جامعه مدرسين را كارشناسي كرده و علاوهبر تقويت كميسيونهاي جامعه مدرسين، بخشهاي ديگر را هم پشتيباني كارشناسي ميكند.
جامعه
)
