پنجشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۸ - 27 Feb 2020
 
۱
۲۵

آقای روحانی! لطفا آقای نوبخت را برکنار کنید

دوشنبه ۳۰ دی ۱۳۹۸ ساعت ۱۲:۲۴
کد مطلب: 715833
مجید شاکری اقتصاددان در واکنش به گفته‌های اخیر رئیس‌جمهور در مجمع عمومی بانک مرکزی به نقد و بررسی نوع نگاه رئیس‌جمهور به رابطه اقتصاد و سیاست‌خارجی پرداخته است.
آقای روحانی! لطفا آقای نوبخت را برکنار کنید
به گزارش جهان نيوز، مجید شاکری اقتصاددان در واکنش به گفته‌های اخیر رئیس‌جمهور در مجمع عمومی بانک مرکزی مبنی بر اینکه « من بلد نیستم کاری به دنیا نداشته باشم و برای حل مشکلات، فقط به داخل نگاه کنم. اگر اقتصاددانی بلد است که تمام روابط خارجی خراب باشد، اما اقتصاد مملکت هیچ دست نخورد به ما هم بگوید. ما می‌دانستیم که یک بخش اقتصاد ما به سیاست و سیاست خارجی وصل است. اگر کسی بگوید که من به سیاست خارجی کار ندارم، به دنیا کار ندارم،‌ کاملاً درونگرا هستم، داخل دروازه‌هایم فکر می‌کنم و همه مشکلات اقتصاد را هم حل می‌کنم؛ من  بلد نیستم. البته اقتصاددان هم نیستم ولی بلد هم نیستم. اگر اقتصاددانی بلد است، بیاید به ما بگوید.» در نامه‌ای به نقد و بررسی نوع نگاه رئیس‌جمهور به رابطه اقتصاد و سیاست‌خارجی پرداخته است.

شاکری نوشته است:


بسمه تعالی
محضر ریاست محترم جمهور
جناب دکتر حسن روحانی

فرمایش اخیر حضرتعالی در مجمع عمومی بانک مرکزی و مجموعه فرمایشات مختلفی که در این سالها درباره روابط خارجی و اثر آن بر اقتصاد فرموده اید، حقیر را بر آن داشت تا در یک نامه مبسوط و توام با جزییات اجرایی و بدور از ادبیات کلی و شعارزده رایج در رسانه ها، انتقاداتی را در دو محور خدمت شما تقدیم کنم:
- نقد اثر دور پیشین سیاست اقتصادی مذاکره محور( برجام و پسا برجام) بر اقتصاد ایران
- نقد مقدم دانستن مذاکره بر ورود به فرآیند توسعه اقتصادی و تلقی حضرتعالی از اسباب لازم برای مذاکره و معنای آن برای اقتصاد ایران
- در پایان پیشنهادات اجرایی قابل توجه در حوزه نهادی و فردی را تقدیم خواهم کرد.

مرور تجربه برجام: تلاش برای استفاده از مذاکره بعنوان زیر ساخت توسعه اقتصادی
فارغ از شعارهای معمول و در یک نگاه کلان، برجام تلاشی بود برای ستاندن امتیازات اقتصادی( با هدفگذاری غایی نرمال کردن روابط اقتصادی ایران مذکور در بند ٢٩) به ازای دادن امتیازات کلان امنیتی در حوزه هسته ای و غیر از آن. این توافق در بخش ستانده‌ها به وضوح روی دو محور جاری و توسعه‌ای متمرکز بود. محور جاری آن زنجیره فروش نفت را ضمانت می کرد( اعم از فروش نفت، کشتیرانی، بیمه و انتقالات بانکی) و محور توسعه ای آن به تمهیدات لازم برای جذب سرمایه خارجی نظر داشت. چنان که استاد ارجمند ما و مشاور اقتصادی حضرتعالی از جذب سرمایه خارجی به اندازه ٢٠ درصد تولید ناخالص داخلی سخن می گفتند. اما در عمل دو عامل نداشتن نقشه کلان برای اقتصاد و عدم دقت در جزییات حیاتی باعث شد خیلی پیش از خروج آمریکا از برجام مشخص شود این معامله ظرفیت لازم را برای پوشش نیازهای اقتصاد ایران در قیاس با انتظارات اولیه ندارد.

در محور جاری علیرغم افزایش شدید فروش نفت( که ناشی از حفظ اصل تحریم و تعلیق سقف آن بود نه لغو تحریم یا مانند آن) در عمل انتقالات بانکی چنان که مطلوب بود پیش نرفت. به تعداد کارگزاران "فعال" بانک مرکزی چیزی اضافه نشد و حتی میانگین سالانه LC گشایش شده توسط بانک مرکزی نسبت به سالهای تحریم کاهش یافت.( از ١٧ میلیارد دلار به ١٥ میلیارد دلار). همچنین در حوزه توان مداخلات و روانی عملکرد ارزی هر چه از برجام فاصله گرفته شد بدلایل گوناگون که بخشی از آن در ادامه تصریح خواهد شد از سهم عملیات بانکی معمول کاسته و بر سهم صرافی با همه اشکالاتش افزوده شد. این حقیقت در درجه اول ناشی از عدم دقت در جزییات بود. بی دقتی نسبت به نحوه کارکرد پی نوشت ١٦ از پیوست دوم برجام و نیز عدم ملحوظ داشتن چاره سازی برای تحریم یوترن از بی دقتی ها مهم در این زمینه بود.

مثلا در ابتدا ایران در فضای باز اولیه توانست در یک اقدام مهم بانک ملی دبی را از وضع اعتباری قبلی خارج و کلر آن را با تعدادی از بانکها فعال کند. ولی در نهایت کلیت سیستم بدلیل نیاز به اتصال به دلار از دریچه درهم، و تحریم یوترن ناچار از تغییر منشاء پول بود. این تغییر منشاء با استقرار واحدهای مبارزه با پولشویی ابوظبی( عامل مسکوت مانده در برجام) به یکباره با مشکل مواجه شد و به عنوان یک مورد دردناک با ماجرا ارز پتروشیمی ها در چین( که بدوا برآمده از مشکلات دبی بود) خود را نشان داد. این وقایع همه در سال اجرای برجام رخ داد به نحوی که با فاصله گرفتن از روز اجرا و گشایش اولیه، زمان به عنوان یک عامل محدود کننده عمل کرد نه توسعه دهنده.
این مثال و مثال‌های مشابه در خود درس‌های مهمی دارد که عدم توجه به آن و تاکید صرف بر مذاکره، خردمندانه نمی‌نماید:

-نبود هدفگذاری صحیح: ایران در چاره سازی تحریم های مالی در برجام، به دنبال رفع ( لغو/ تعلیق) تحریم های مالی بود نه تضمین حد مشخصی از انتقالات مالی بصورت آزادانه. نکته بسیار مهم آن است که بدانیم( و از این تجربه مهم بیاموزیم) این دو هدف با هم یکی نیستند. در اولی عوامل خارج از توافق می توانند بعنوان مانع ثانویه عمل کنند ولی در دومی تعهد طرف مقابل به حفظ یک کف مشخص از انتقالات، باعث می شود ریسک عدم ایفای تعهدات در حضور عوامل پیش بینی نشده یا مسکوت در توافق، بعهده طرف مقابل باشد. زمان نشان داد اگر هدف از مذاکرات نه لغو تحریم ها بلکه حفظ حد مشخصی از تسویه دلاری می بود، نتایج متفاوتی را شاهد بودیم.

-بی‌توجهی‌ به اهمیت یکسان همه اجزای زنجیره: فروش نفت، کشتیرانی، بیمه و تحریم بانکی در امتداد هم هستند نه جدای از هم. توفیق در یکی و شکست در دیگری خروجی کل زنجیره را محدود می کند. نمی توان جداگانه آنها را فهرست کرد و از توفیق در دو مورد و شکست در دو مورد سخن گفت.

-بی توجهی به بخش خصوصی: چه در برجام و چه در خواسته های مذاکراتی بعدی آن، نقاط تمرکز اساسا خواسته های مدیران دولتی بوده و نه بخش خصوصی.
این نگاه وجود داشته که با فضای مثبت برآمده از رفع مشکلات مدیران دولتی ، خود بخود و طبعا وضع بخش خصوصی بصورت خودرو بهبود خواهد یافت بدون آنکه مصادیقی از خواسته های بخش خصوصی در هسته سخت خواسته های ایران باشد.
همین مسائل بصورتی دیگر در محور سرمایه گذاری نیز وجود داشت. در فضای مثبت پس از برجام نه تنها طرف ایرانی، بلکه کسب و کارهای بزرگ تصور تغییر جدی فضای سرمایه گذاری در ایران را داشتند. چنان که مدیر عامل انی با جت شخصی خود به ایران می‌آمد تا فقط ١٥ دقیقه در یک همایش ایرانی سخنرانی کند. اما در عمل مشخص شد مشکلاتی درون و برون برجام وجود داشته است که خود بخود مانع توسعه سرمایه گذاری خارجی می شده است.

- نبود یک برنامه عمرانی جهت دهنده به سرمایه‌گذاری‌ها: نبود هیچ نوع برنامه عمرانی که سرمایه‌گذاری‌های مختلف را به هم متصل کند از زوایای مختلف مشکلات جدی ایجاد کرد. از یک طرف هیچ الویت بندی معنا داری وجود نداشت که بخشی از هسته سخت خواسته‌های ایران را در برجام شکل دهد. در نبود چنین برنامه‌ای ایران به جای تعیین فهرستی از خواسته های ایجابی و ضمانت آن در قالب برجام، ناچار از رفع موانع اولیه در حدی که به ذهن مذاکره کنندگان می‌رسید بود تا بعد روی این زمین هموار شده(؟) خواسته های ایجابی را در مذاکرات دیگری قرار دهد. مذاکرات ایجابی‌ای که هرگز فرا نرسید و اساسا بدلیلی که در دو بند بعد عرض خواهد شد هرگز فرا نمی رسید. بی برنامگی چنان آشکار بود که در جلسات رسمی دولتی به فهرست الویت های سرمایه گذاری اتحادیه اروپا در ایران، به عنوان نقشه راه نگاه می شد.

- عدم همسازی قوانین داخلی با موقعیت جدید: فهرست تلاش هایی که در ابتدا برای سرمایه گذاری در ایران شد و به سد قوانین داخلی بخصوص قانون "حداکثر استفاده از توان تولید و خدمات کشور" برخورد اساسا بلند بود. این مسئله به خودی خودبصورت بخشی از مسئله نداشتن راهبردی کلی که قوانین داخلی با آن متناسب شوند قابل تفسیر است.

- مسئله به مراتب مهم تر از موارد فوق در عمل که باعث شد هر چه از روز اجرای برجام فاصله گرفتیم، عرصه برای سرمایه گذاری تنگ تر و نه فراختر شود، عدم دقت در جزئیات اسنپ بک در برجام بود. در روز اجرا طرف ایران گمان می کرد و این گمان را اظهار می کرد که قراردادهای بسته شده در چارچوب زمانی برجام در صورت پایان آن مشمول تحریم نخواهد شد. عملا قواعد مربوطه در برجام چنان کلی و در جزییات مهم مراعا بود که چند ماه بعد از روز اجرا در به روز رسانی بخش سوالات متداول اوفک درباره برجام ذیل دو سوال M۴ و M۵ چارچوب و تفسیر خاصی از اسنپ بک ارائه شد. تفسیری که عملا هر نوع انگیزه برای سرمایه گذاری را به صورت پیشینی از بین می برد. زمان نشان داد با معرفی این تفسیر از اسنپ بک عملا قراردادها یا منعقد نمی شدند( تمام قراردادهای تامین مالی خرید هواپیما) یا در صورت انعقاد طرف مقابل آورده‌ای نمی‌آورد( رنو و توتال).

در واقع مع الاسف علیرغم همه تلاش های تیم خدوم مذاکراتی، بدلیل عدم توجه به جزییات و نداشتن نقشه‌ای کلی که هسته سختی از خواسته ها را هم در مصادیق و هم در نحوه عمل و شیوه نامه راهبر باشد، خود برجام به مهمترین عامل مانع سرمایه گذاری پسابرجام تبدیل شد.

خارج از این محور بندی و از همه غم‌بارتر، عملا نبود طرح کلی همساز و عدم دقت در جزییات حیاتی، باعث شد برجام که بنا بود باعث تنوع شرکای تجاری ایران شود، عملا باعث کم شدن تعداد شرکا شود. در اینجا موارد متعددی درباره پرونده چین، پرونده هند و اشتباه راهبردی ایران درباره چابهار، نحوه تنظیم روابط با آمریکای جنوبی ، نوع نگاه به رابطه با اروپا و مانند آن قابل عرض است که کنار هم نهادن آن در یک نامه سرگشاده کمکی به منافع ملی نخواهد کرد اما به اندازه تمام بندهای بالا و بیش از آن مهم است.

در جمع بندی این بخش از نامه چنین می توان گفت که نداشتن طرح کلی ایجابی برای اقتصاد قبل از مذاکرات باعث شد اولا هسته سختی از خواسته‌ها که کف یک نتیجه قابل پذیرش برای طرف ایرانی را در برگیرد، بصورت احصا شده روی میز قرار نگیرد. ثانیا اساسا امکان رویکرد ایجابی به مذاکرات منتفی شود و طرف ایران صرفا " عدم سلب و نگذاشتن مانع " را بخواهد نه فهرستی از خواسته های ایجابی سنجش پذیر؛ و سوم جزییات مهم تر از کل عملا به فراموشی سپرده شود. این سرگیجه راهبردی قبل، همزمان و بعد از برجام ادامه داشت. به نحوی که در نبود راهبرد، ابزار ( مذاکره) به جای راهبرد نشست.

این تجربه ذیقیمت در بازه زمانی ١٣٩٥-١٣٩٧ درس‌های مهمی را در باره رویکرد امروز ما به مذاکره و در نقد فرمایشات حضرتعالی در این باب ارائه می دهد.

ابزار مذاکره بخشی از فرآیند توسعه است نه مقدمه آن
در یک نگاه عمومی فرآیند مذاکره بصورت زیر قابل تجزیه است:
اصل اول- داشتن یک کلان تصویر معقول مرتبط به واقعیات از مسیر مطلوب اقتصادی ایران و استخراج اهداف واسطه‌ای قابل حصول که برای پوشش آن همکاری های خارجی نیاز است به نحوی که مفاهیم بلند مدت و کوتاه مدت در آن از هم جدا شده باشد و الویت‌های نسبی بین اهداف مختلف مشخص باشد. حاصل این مرحله بطور خلاصه آن است که چه می خواهیم و الویت بندی این خواسته ها چیست، بخصوص هسته سخت خواسته ها که بدون تامین آن توافقی شکل نخواهد گرفت.

اصل دوم- تعیین آنکه کدام خواسته از مسیر گفت و گو با کدام طرف یا طرف های خارجی( اعم از آمریکا، چین، روسیه، اروپا، ژاپن،...) بدست می آید. بطور خلاصه یعنی آن که آنچه می خواهیم در جیب کیست؟

اصل سوم- فهم این که طرف مذاکره چه می خواهد و چرا می خواهد و اینکه ما علاوه بر پیشنهاد او برای پوشش خواسته اش که ممکن است با طرح کلی ما در تضاد باشد/ نباشد، چه پیشنهاد ایجابی موازی ای داریم؟ بطور خلاصه یعنی آنکه آیا آنچه طرف مقابل می خواهد اساسا در جیب ما هست؟


جناب رییس جمهور
هم تجربه ذیقیمت برجام (عمان ،ژنو و وین) و هم تجربه مذاکرات ایران- اروپا پس از خروج آمریکا از برجام و هم تجربه نیویورک و هم تجربه ژاپن به وضوح به ما می گوید ایران در حوزه اقتصادنه تنها از این ابتدائیات مذاکره بی بهره است بلکه بطرز خطرناکی پیش از اصل اول ایستاده است.( که مثالهایی از آن در بخش اول نامه ذکر شد و در ادامه باز هم عرض خواهد شد.)

وقتی از واژه " خطرناک" استفاده می کنم موارد متعددی را مد نظر دارم که دو مورد از آن را ذیلا معروض می دارم:

- وقتی پیش از گام اول ایستاده اید و به مذاکره اصرار دارید، طبعا فاقد یک هسته سخت خواسته ها هستید که در سطحی پایین‌تر از آن توافقی وجود نداشته باشد و مذاکره اساسا شکل نگیرد. به بیان دیگر در وضعیتی قرار می گیرید که هر توافقی( حتی توافق بد) بهتر از توافق نکردن است. چرا که اساسا ملاکی برای سنجش خوب و بد ندارید.

- وقتی پیش از گام اول ایستادید ریسک بسیار جدی ای وجود دارد که طرف مقابل خواسته خود را به جای خواسته شما جا بزند.چنان که شما با اصرار خواسته او را بخواهید.

در اینجا بعنوان مثال یک مورد را که به عنوان خواسته اصلی ایران در هر مذاکرات بارها از زبان حضرتعالی و سایر مقامات محترم اجرایی تکرار شده است را ذکر می کنم و با اصول بالا می سنجم.

حضرتعالی بارها فرمودید مذاکره ای را میپذیرید که ایران بتواند نفتش را بفروشد و از درآمد آن استفاده کند. این جمله مبهم و کلی بسیار با یک هسته سخت خواسته ها تفاوت دارد. مقدار ندارد، روش تسویه ندارد، زمان ندارد، درباره پایداری قرارداد فروش در آن بحثی نشده. از اینستکس تا کانال سوئیس تا شرایط ایران قبل از ١٣٨٩ و بعد از برجام همه مصادیقی از این فرمایش شما هستند که از عرش تا فرش با هم تفاوت دارند.

از آن مهم تر آن است که این خواسته حداقل تناسب را با یک چارچوب اولیه از درک وضع مطلوب اقتصادی در ایران ندارد. این گزاره به شرح زیر قابل توضیح است:

سالهاست که ایران برای استفاده از درآمد نفت آن را به ترازنامه بانک مرکزی وارد می کند، بانک مرکزی معادل ریالی آن را بصورت پیشینی در اختیار دولت قرار می دهد.( پایه پولی خلق می کند.) و بعد چون اثر چنین خلقی بر کل‌های پولی عظیم است باید به ناچار ارز بفروشد تا پایه پولی را هدم کند. به بیان دیگر اقتصاد ایران بدون حد مشخصی از واردات یا خروج سرمایه اساسا دچار بحران تورمی خواهد شد. و نیز همواره ناچار از پذیرش حدی از بیماری هلندی با همه معانی ضد تولید آن خواهد بود.
برای حل این مشکل با فهم این که تصور بودجه تراز شده بدون نفت اکنون از ذهن دور است، معقول ترین راه حل که بارها توسط افراد متعددی تاکید شده، جدایی بودجه ارزی از ریالی است. بدیهی است که شکل بارز چنین فرآیندی تهاتر کالای اساسی و تامین مالی پروژه های عمرانی در چارچوب خرید خدمت است.

اگر چنین چارچوب نگاهی را معقول بدانیم، اساسا نحوه فروش نفت ایران در ساختاری بسیار دور از منطق قانون TRA قرار خواهد گرفت و مذاکره برای رفع این قانون و سایر قوانین متمرکز بر تسویه پول نفت، اساسا فاقد معناست. به بیان دیگر اینکه چه پاسخی برای اصل اول داشته باشیم می تواند منجر به تغییرات اساسی در موارد قابل مذاکره شود.

رییس جمهور محترم
حتی در موردی که تصمیم سیاستگذار بر کار مستقیم با خود آمریکا باشد هم معلوم نیست مذاکره برای رفع تحریم آمریکا علیه ایران، امر معقولی باشد. چنان که چین به عنوان بزرگترین شریک تجاری آمریکا همچنان تحت تحریم به موجب دستورالعمل اجرایی بوش پدر قرار دارد و هرگز رفع این تحریم بسیار مهم را بخشی از خواسته سخت خود ندانسته است. علیرغم آن که بارها و بارها مذاکرات متعددی با طرف آمریکایی حتی پس از تیان آن من داشته.
چنان که عرض شد در چنین بلاتکلیفی واضح و سرگیجه استراتژیک مطلقی، اصرار بر مذاکره بسیار خطرناک است.

بنا براین مذاکره خود یک خروجی از طرح کلی شما برای اقتصاد است که مشخص می کند آیا به مذاکره نیاز است یا خیر؟ و اگر نیاز است در چه مورد و با چه کسی؟ مذاکره ابدا مقدمه فرآیند توسعه نیست بلکه صرفا یک ابزار تولید شده از فرآیند توسعه است.

همین بلاتکلیفی درباره سایر اصول نیز وجود دارد. مثلا در پاسخ به این که خواسته مثلا طرف آمریکایی چیست بارها برنامه منطقه‌ای ایران به عنوان یک جز مهم ذکر شده است.که با فروش آن طرف آمریکایی حاضر به برآوردن خواسته های ما( که نمی دانیم چیست) خواهد شد. سوال آن است که وقتی طرف آمریکایی تصور می کند با فشار اقتصادی برنامه منطقه‌ای ایران را وارد یک فاز میرا می کند چرا باید این دو را به صورت داده و ستانده در مقابل هم تصور کند؟ وقتی چنین نگاهی حاکم است اساسا چه چیز خاصی برای فروش باقی می ماند. همین شرح با جزییات بیشتر درباره پرونده موشکی قابل عرض است.

ممکن است گفته شود و من حتی چند باری از مقامات اقتصادی مختلف دولت حضرتعالی( در سطح غیر ارشد) شنیده ام که کاش زودتر این دارایی‌های استراتژیک را فروخته بودیم تا وقتی که طرف آمریکایی حاضر به قیمت خریدن بود. پاسخ آن است که حتی در اوج قدرت این دارایی ها ( سفر نیویورک) پیشنهادات آمریکایی ها( چنانکه بیش از هر کسی در جمهوری اسلامی ایران مطلعید) از کف یک معامله معقول کمتر بود. آنقدر کمتر که امیدی به بهبود آن با تاکتیک های معمول مذاکراتی ایرانیها( نشان دادن دو قطبی در ایران،...) هم نبود. در واقع پیشنهاداتی بود که برای مذاکره نکردن داده می شد و نه مذاکره کردن. از دید طرف مقابل ما در اوج هم چیز قابل عرضه ای نداشتیم. نه چون این دارایی ها بی ارزشند( ابدا) بلکه از آن بابت که ( از دید آمریکا) اقتصاد با همین ریل موجود با ما کاری خواهد کرد که دارایی های استراتژیک را به رایگان تحویل خواهیم داد و مسئله فقط زمان است. اگر فرض کنیم این چارچوب ذهنی درست است بنا بر اصل سوم آمریکا یا پراکسی های مذاکراتی آن( ژاپن و فرانسه) عملا در اولویت مذاکره کردن نخواهند بود.

علیرغم همه داده های واضح پیشین باز در پی اثبات این که باید مذاکره کرد یا نکرد نیستم بلکه بر این حقیقت اصرار دارم که مذاکره پیش نیازهایی به جز میل قلبی ما دارد. و آن پیش نیازها عقلا ممکن است به معقول بودن مذاکره نکردن ختم شود. به هر روی مذاکره وقتی گرفتار سرگیجه استراتژیک هستید ابدا توصیه پذیر نیست.


پیشنهادات
دو دسته پیشنهادات در اینجا قابل عرضه است که به مصادیق یکسانی ختم خواهد شد.

اول باید سیاست مالی دولت به نحوی تغییر کند کند که باعث شود دارایی های استراتژیک ایران به جیب برگردد تا اگر سیاست دولت محترم( از دید من به غلط) معامله بر سر آنهاست دستکم طرف مقابل آماده پرداخت بهای حداقلی برای آن باشد.

حقیقت تلخ آن است که علیرغم بهبود نسبی سیاست های پولی( اگر چه با اگر و اماهایی) سیاست مالی دولت عمیقا ناتوان‌تر از نیاز شرایط موجود است. تاکید می کنم که در اینجا بهبود سیاست مالی دولت پیش نیاز وقوع مذاکره است نه نتیجه آن.


دوم باید( حتما و ضرورتا) دولت از سرگیجه استراتژیک خارج شود و به یک کلان تصویر سنجیده شده بازگردد تا بتواند بر اساس آن مذاکره کند. تاکید می کنم که شاید خروجی یک کلان تصویر معقول عدم مذاکره باشد ولی اکنون ما حتی قبل از این مرحله ایم. سطح واقعی این طراحی کلان تصویر سازمان برنامه است. اما اگر به هر دلیل دولت علاقه ای به تغییر در آن سازمان ندارد، دستکم معاونت اقتصادی وزارت خارجه جای مناسبی برای ترجمه خواسته های مدیران دولتی به یک طرح اولیه همساز با کارکردهای ابتدایی است.

بر این اساس و با علم به تجربه بانک مرکزی که نشان داد تغییر افراد در ایران اثری واقعی تر از تلاش برای تغییر سیستم ها دارد توصیه می کنم اگر علاقه به ورود به فرآیند مذاکره دارید ابتدائا نسبت به تغییر در راس سازمان برنامه و بعد معاونت اقتصادی وزارت خارجه اقدام فرمایید تا امکان وقوع یک مذاکره اساسا فراهم باشد.

در پایان مجددا تاکید می کنم که پیش نیاز وقوع( و نه حتی توفیق) مذاکره خروج ایران از سرگیجه استراتژیک موجود است.

 
منبع: فارس
نام شما

آدرس ايميل شما
برای ارتقای فرهنگ نقد و انتقاد و کمک به پیشرفت فرهنگ و اخلاق جامعه، تلاش کنیم به جای توهین و تمسخر دیگران، نظرات و استدلال هایمان را در رد یا قبول مطالب عنوان کنیم.
نظر شما *


Iran, Islamic Republic of
عالی بود
123
Iran, Islamic Republic of
نوبخت و نوبختی ها در کجای علم اقتصاد قرار دارند که بتوانند برای اقتصاد کشور برنامه ریزی کنند..l
Iran, Islamic Republic of
کو گوش شنوا. .....
Iran, Islamic Republic of
آقای شاکری عزیز تشکر میکنم از راهنماییهای خوبی را که در بخش اقتصاد فرمودید ولی گوش اگر گوش من و ناله اگر ناله توست آنچه البته به جایی نرسد فریاد است.
حمزه جعفری
Iran, Islamic Republic of
ماخلاف جهت اقتصادحرکت می کنیم به جای گرفتن مالیات ازحاملهای انرژی یارانه می دهیم یارانه نقدی دولت پرداخت می کندتااین جهت درست نشودمابه شکست نزدیک می شویم ...
Iran, Islamic Republic of
ک...
Iran, Islamic Republic of
اگر قرار بود برنامه ریزی توسعه کشور را نابود کنند ، بهترین گزینه همین آقای نوبخت بود ، البته منظورم این نیست که قبلی ها بهتر از ایشان بودند ، نه ، ولی آقای نوبخت در تخریب سازمانه سنگ تمام گذاشت . کشور بی برنامه اداره میشود و خروجی این بی برنامه بودن همین وضع است که رو به وخامت هم میرود .
ایمان
United Arab Emirates
.....!
امیدتاجیک
United States
.....
Iran, Islamic Republic of
اقای شاکری عزیز!هدف این دولت چای شیرینی برای غرب وغربزدگی است ؟!!!!!!
حمید
نوبخت دشمن شماره یک معلمان است . تاریخ درباره او قضاوت خواهد کرد . شخصیتی پیچیده و رمز الود . نوبخت عامل بدبختی همه ماست . دستش تا استین در جیب ماست و عامل ناآرامی روح و روان ما ! خدایا خودت نوبخت را برکنار کن ! آمین
.
Iran, Islamic Republic of
......
امیر
Iran, Islamic Republic of
گل گفتی برادر
Australia
روحانی خراب کردبه اقتصاد و مملکت.تورم ۳۰۰ درصدی را میاد تلویزیون اعلام میکنه ۱۲ و ۸ دهم درصد.اختلاس برادرش و وزرا و فرزندان و اقوام و نزدیکان وزراش که دیگه جای خود دارد.
جلال حاتمی
Iran, Islamic Republic of
سلام...اره والله
Iran, Islamic Republic of
من که چیزی متوجه نشدم
هم وطن
Iran, Islamic Republic of
آقای شاکری خدا پدرت را بیامرزد که این پیشنهاد دادی برکناری نوبخت آرزوی ملت ایران است....۰
جلال حاتمی
Iran, Islamic Republic of
...
United Arab Emirates
نوبخت نخبه انقلاب است .اقتصاد جهان انگشت شصت ایشان نمی شود .از ده شصت تو کار اقتصاد بوده .سرمایه انقلاب هستند
Iran, Islamic Republic of
شوخی نکن. جدی باش.
Iran, Islamic Republic of
سلام .شاید این نظر من ربطی به موضوع نداشته باشد.باید بعرض رییس دولت عرض کنم.که همه ادارات خدماتی همانند برق .گازو....پیمانکاری شده وقبض های مربوطه حذف شده .دیگر مصرف کننده نمیتواند متوجه شود که چه میزان مصرفی داشته.وهرمبلغ که باپیامک اعلام شود باید پرداخت شود.که خود .سوع‍ استفاده هایی برای پیمانکاران پیش می آورد.ملت راضی نیستند اگر در فکر ملت هستید.وهیچ حساب کتابی هم در کار نیست.آقای نوبخت چرا وبه چه علت هنوز هست.
Iran, Islamic Republic of
....
رضا
Iran, Islamic Republic of
.....
.....
Iran, Islamic Republic of
//...