جمعه ۲۵ آبان ۱۳۹۷ - 16 Nov 2018
 
۰

رویت هلال شوال در غروب شنبه عملا غیرممکن است، اما شاید یک‌شنبه عید فطر باشد

شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۱ ساعت ۱۰:۰۵
بررسی مشخصات هلال اول شوال 1433 در غروب روز شنبه 28 امرداد 1391 نشان می‌دهد این هلال در غروب روز شنبه عملا رویت‌پذیر نیست، اما امکان رویت این هلال در بعدازظهر پیش از غروب روز شنبه وجود دارد.
از نظر نجومی هر ماه قمری با حالتی شروع می‌شود که ماه نو یا مقارنه ماه و خورشید نامیده می‌شود. در این حالت، ماه روی خط واصل زمین و خورشید قرار دارد و سطح نورانی ماه دقیقاً در طرفی است که ما نمی‌توانیم آن را ببینیم. یک یا دو روز بعد، ماه به صورت هلال باریک شامگاهی دیده می‌شود.

به گزارش جهان به نقل از خبر، به فاصله زمانی بین دو ماه نو متوالی دوره تناوب هلالی گفته می‌شود که به طور میانگین برابر 29.53 روز و طول متوسط یک ماه قمری است؛ اما از آن‌جا که تعداد روزهای هر ماه باید عددی صحیح باشد، هر ماه در تقویم قمری 29 یا 30 روز دارد.

درتقویم هجری قمری قراردادی ماه‌ها به طور متوالی 29 و 30 روزه در نظر گرفته می‌شوند؛ اما این روش بیشتر برای بررسی‌های محاسباتی و تاریخی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در تقویم هجری قمری مورد استفاده کشورهای اسلامی بر اساس معیارها و ضوابطی 29 یا 30 روزه بودن ماه تعیین می‌شود و در این صورت ممکن است که چند ماه متوالی 29 یا 30 روزه باشد. طبق محاسبات حداکثر 3 ماه متوالی می‌تواند 29 روزه و 4 ماه متوالی می‌تواند 30 روزه باشد.
مطابق حکم شرعی اگر هلال ماه در شامگاه بیست‌ونهم ماه رویت شود، آن ماه به پایان رسیده و فردای آن، روز اول ماه بعد است؛ ولی اگر هلال ماه در شامگاه روز بیست‌ونهم رویت نشد، ماه 30 روزه خواهد بود. آن‌چه در اینجا اهمیت دارد، پیش‌بینی وضعیت رویت‌پذیری هلال ماه در روز بیست‌ونهم و مشاهده آن است.
 
عوامل نجومی موثر در رویت هلال ماه

در نگاه اول واضح است که هر چه مدت زمان سپری‌شده از مقارنه (سن هلال ماه) بیشتر باشد، رویت آن آسان‌تر است. با افزایش سن هلال، ماه فرصت بیشتری دارد تا از خورشید فاصله بگیرد و جدایی زاویه‌ای آن افزایش یابد و در نتیجه سطح درخشان (فاز) آن نیز بیشتر می‌شود. اما این تمام ماجرا نیست و عوامل مختلفی در رویت هلال ماه موثر خواهند بود که به چند مورد آن اشاره می‌شود:



ارتفاع هلال: یکی از اصطلاحات رایج در بحث هلال ماه میزان ارتفاع ماه از افق است. ارتفاع، زاویه بین افق و جسم مورد نظر است. ارتفاع هلال ماه یکی از مشخصه‌های تأثیرگذار در رؤیت هلال ماه است. هر چه ارتفاع هلال بیشتر باشد، رویت آن آسان‌تر است.

مدت مکث : هلال‌های شامگاهی پس از غروب خورشید، غروب می‌کنند. فاصله زمانی بین غروب خورشید و غروب ماه را مدت مکث می‌گویند. هر چه مدت مکث بیشتر باشد، ماه مدت بیشتری در آسمان است و آسمان تاریک‌تر می‌شود و امکان رویت فراهم می‌شود.

ضخامت بخش میانی: یکی دیگر از واژه‌های مورد استفاده در زمینه هلال ماه، «ضخامت بخش میانی» هلال است. هلال ماه مانند کاسه‌ای است که در بخش میانی خود بیشترین ضخامت را دارد و هر چه به سمت لبه‌های هلال حرکت کنیم از ضخامت آن کاسته می‌شود. منظور از ضخامت میانی هلال ماه، پهنای بخش میانی کمان هلال است که بر حسب دقیقه قوسی بیان می‌شود. (هر 60 دقیقه قوس برابر 1 درجه است.) طبیعی است که هر چه جدایی زاویه‌ای هلال بیشتر باشد، ضخامت کمان هلال نیز بیشتر خواهد بود.

فاز ماه: اصطلاحاً به نسبت سطح روشن ماه به کل سطح آن، فاز ماه گفته می‌شود. معمولاً فاز ماه را بر حسب درصد بیان می‌کنند.
 
معیار آغاز ماه قمری در ایران و عربستان

جمهوری اسلامی ایران: در کشور ما تقویم هجری قمری در کنار تقویم هجری خورشیدی معتبر دانسته شده و مناسک مذهبی به این تقویم وابسته است. در حال حاضر مرجع رسمی استخراج تقویم در کشورمان، شورای مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران است. این شورا برای استخراج تقویم قمری از نظر فقهی مقام معظم رهبری بهره می‌برد. از نظر مقام معظم رهبری، رویت هلال با چشم شرط است و استفاده از ابزار اپتیکی همانند دوربین دو چشمی و تلسکوپ مانعی ندارد. هم چنین اگر کارشناسان علم نجوم بر عدم رویت‌پذیر بودن یک هلال توافق داشته باشند، نظر آن‌ها کافی است. ستاد استهلال مقام معظم رهبری در ماه‌های مختلف (به خصوص ماه مبارک رمضان و شوال) فعال بوده و گروه‌های رصدی مجهز را برای رویت اعزام می‌کند. در سال‌های اخیر، مقام معظم رهبری رویت هلال در روز را نیز پذیرفته‌اند که این مسئله موجب ایجاد حوزه جدیدی در رویت هلال شده است.

تقویم عربستان (ام‌القری) : بسیاری از مردم فکر می‌کنند که تقویم عربستان صحیح و همیشه با رویت واقعی هلال ماه منطبق است و در بسیاری از مواقع از آن برای اثبات یا رد شروع ماه قمری در کشور استفاده می‌کنند. معیار شروع ماه در تقویم عربستان به این صورت است که باید مقارنه ماه و خورشید اتفاق افتاده باشد و در شهر مکّه معظمه، ماه پس از خورشید غروب کند. در این صورت فردای آن روز اول ماه در تقویم ام‌القری خواهد بود. با بررسی وضعیت یاد شده در ماه‌های مختلف مشخص می‌شود که این معیار در بسیاری از موارد نمی‌تواند دلیلی بر رویت‌پذیر بودن هلال باشد (مراجعه شود به ماهنامه آسمان شب، سال اول، شماره هفتم، صفحه 55).
اما در ماه‌های مهم (رمضان، شوال، ذی‌الحجه) آغاز ماه با بررسی گزارش‌های رویت هلال اعلام می‌شود. در این کشور، شورای عالی قضایی گزارش‌های رویت هلال را بررسی و برای شروع ماه اطلاعیه صادر می‌کند. با این وجود هم به دلیل گزارش‌های غیرعلمی که توسط افراد غیرمتخصص ارائه می‌شود، شواهدی وجود دارد که اعلام اول ماه با هیچ معیارعلمی قابل توجیه نیست.
 
وضعیت رویت‌پذیری هلال ماه شوال 1433 هجری قمری

کارشناسان برای پیش‌بینی وضعیت رویت‌پذیری، ابتدا مشخصه‌های نجومی هلال ماه را در شامگاه روز بیست‌ونهم ماه قمری محاسبه و استخراج می‌کنند و سپس با مقایسه این مقادیر با رکوردها و معیارهای نجومی در مورد شروع ماه بعدی اعلام نظر می‌کنند. منظور از رکورد، بحرانی‌ترین میزان مشخصه‌های تأثیرگذار هلال در لحظه رویت است.

بر اساس محاسبات، مقارنه ماه و خورشید در ساعت 20:24 روز جمعه 27 اَمرداد 1391 رخ می‌دهد. در زمان غروب خورشید در روز شنبه 28 امرداد 1391 مقارن با 29 رمضان 1433، مهم‌ترین مشخصه های نجومی این هلال برای چند شهر کشورمان محاسبه شده که در جدول1 مشاهده می‌کنید.



توجه به مقادیر جدول نشان می‌دهد که جدایی زاویه‌ای این هلال قابل توجه است، اما ارتفاع و در نتیجه مدت مکث آن بسیار کم است به‌طوری‌که چند دقیقه پس از غروب خورشید، هلال ماه نیز در روشنایی افق غروب می‌کند و امکان رویت آن حتی با تلسکوپ نیز وجود نخواهد داشت. در نقشه زیر هم که محدوده‌های رویت‌پذیر هلال شوال امسال را در شامگاه شنبه 28 اَمرداد 1391 با رنگ‌های مختلف نشان داده، مشخص است که ایران در محدوده قابل رویت قرار ندارد.
 


به دلیل ارتفاع کم ماه در زمان غروب خورشید، برای رویت چنین هلالی می‌بایست از امکان رویت هلال در روز بهره برد. هلال در روز به رصدی اطلاق می‌شود که در طول روز انجام گیرد؛ به عبارت دیگر رصد هلال زمانی باشد که نور خورشید آسمان را تحت تاثیر مستقیم خود قرار داده باشد
برخی از هلال‌ها به دلیل ارتفاع بسیار کم در زمان غروب خورشید رویت‌ناپذیرند در حالی که ممکن است همین هلال در روشنایی روز با استفاده از تلسکوپ قابل رویت باشد. بنابراین باید توجه خود را به وضعیت رویت هلال شوال امسال قبل از غروب خورشید معطوف کنیم. به همین منظور دو رکورد رویت هلال ماه که وضعیت تقریباً مشابه ای دارند در جدول2 ارائه شده است.

 

نتیجه: مقایسه مشخصه‌های نجومی هلال شوال (جدول 1) با مقادیر رکوردهای مشابه (جدول 2) نشان می‌دهد که وضعیت هلال بهتر از رکوردها است بنابراین رویت این هلال بسیار مشکل و در غروب روز شنبه عملا غیرممکن است، اما امکان رویت هلال شوال 1433 در روز شنبه 28 اَمرداد 1391 با چشم مسلح قبل از غروب خورشید وجود دارد.
 امیر حسین زاده (کارشناس ارشد مرکز تقویم مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران)
کد مطلب: 240014
نام شما

آدرس ايميل شما
برای ارتقای فرهنگ نقد و انتقاد و کمک به پیشرفت فرهنگ و اخلاق جامعه، تلاش کنیم به جای توهین و تمسخر دیگران، نظرات و استدلال هایمان را در رد یا قبول مطالب عنوان کنیم.
نظر شما *